Meyvelitepe

Bahçenin ikramı

Üç kız kardeşlerden kabaklar erken davrandı. Ortadaki mısır, etrafındaki üçer ispir fasulyesi ve kuzey yönüne ektiğimiz top ve çizgili sakız kabaklardan dolayı tüketebileceğimizin çok üzerinde kabağımız oldu yine. Çok hızlı yeni yapraklar verip çok hızlı meyve geliştiriyorlar. Tam ölçüsünde toplayabilmek bile maharet istiyor. Bir gün geç kalırsa kocaman bir top, ya da torpil gibi bir kabak karşımıza çıkıveriyor.

Kaolin uygulamalarına devam ediyoruz. Zeytinlerde çiçek öncesi iki uygulama yapmıştık. Dört hafta oldu yaklaşık. Naşilerde de son uygulamadan itibaren 2,5 hafta geçti. Geçen hafta bir gece yarısı müthiş bir yıldırım fırtınasyla gelen çok sert sağanağa rağmen film kaplaması iyi görünüyor.

Bu uygulamayı elimize ulaşan yeni bir örnek ile yapmıştık. Aslında endüstride boya, kablo vb. işler için kullanılan, fakat özellikleri itibarıyla olması gerekene çok yakın bu malzemeyi bulmuş olmaktan memnunuz. Rafine edilerek safsızlıklardan arındırılmış, kalsine edilerek tam beyaz ve diğer optik özellikler kazandırılmış bir malzeme. Parçacık dağılımında %80'den fazlasının 2 mikrondan küçük olması ilginç oldu. Endüstride bu kalitenin de kullanıldığını bilmiyorduk. Fiyatı ise çok rekabetçi. Böylece kaliteden ve uygunluktan çok feragat etmeden, ucuzuyla pahalısıyla her keseye uygun ve kullanılabilir kalitede malzeme elde edilebilmiş oluyor, ki büyük eksiklikti.

Bu yıl mevsimde yaklaşık bir ay kayma olmasına rağmen cevizler bu gecikmeyi çok hızlı telafi etmiş görünüyorlar.

Şiddetli yağmur artık çiçek döneminin sonuna gelmiş zeytinleri bir güzel yıkadı. Çiçek kalıntıları ve zaten tutmayacak taneleri aşağıya indirdi. Geriye inşallah tutacak taneler kaldı. Çiçek öncesi uyguladığımız kaolin kaplaması hala sağlam. Bu hafta sonu havada bir terslik olmazsa hem tamamlama hem de taneleri korumak için yine kaolin atacağız. Zeytin güvesi ve bugünlerde görünebilir uç tırtılına karşı da içinde bacillus thuringiensis bakterisi olan Delfin isimli biyolojik malzemeden koyacağız. Bu bakteri sadece ergini kelebek olan larvalara etki ediyor.

Arazideki teraslandırma duvarının dibine diktiğimiz iki dut fidanımız, ağaca da çıkmadan dalından dut yeme zevkini tattırdı.

Geçen yıl iki-üç tane erik veren angelino fidanları bu yıl güzel. Hem de bu defa fidanları bite kaptırmamayı becermişiz.

Ve özlemle beklediğimiz santini'ler az da olsa tabaklarımızı süslemeye, nefis lezzetleriyle damaklarımızı tatlandırmaya başladı.

Bu yürek domatesler de hızla meyvelerini büyütüyorlar.

Bu ara seradaki tek bir adadan iki günde bir 7-8 kilo çalı fasulyesi topluyoruz. Tohumlar köyde saklanması başarılmış çok eskilerden. Verimliliği aynı çeşit ticari tohumlardan farklı.

Salatalık yetiştirenler, özellikle de serada da yetiştirmiş olanlan bilirler. Salatalık mildiyö denen başbelası bir mantari hastalığına karşı çok hassastır. Bu hastalık aynı şekilde tüm kabakgiller ve üzüme de musallat olur. Büyük bahçelerde önemli ekonomik zararlar verir.

Bu hastalığı önlemek ve yenmek için sentetik fungusitleri bir kenara bırakırsak çeşitli yöntemler mevcut. Bunlar arasında kükürt, bakır, mineral yağlar, çeşitli bitkisel yağlar, potasyum bikarbonat, bacillus subtilis isimli bakteri ve potasyum bikarbonat ile mineral yağların karışımı bulunuyor (kaynak).

Sonuncusu dışında bu yöntemlerinin hiç birinin tek başına çok iyi bir engelleyici ve tedavi edici olduğu söylenemiyor. Sadece mineral yağ ve potasyum bikarbonat'ın birlikte en iyi sonucu verdiği bildirilmiş. Aslında sadece mildiyö değil, benzeri bir çok mantari hastalıkta da etkin olduğu görülmüş.

Burada, aslında kimyasal işlemlerle elde edilen potasyum bikarbonata biraz dikkat etmek gerekecek. Bir tür kabartma tozu olan potasyum bikarbonat yiyecek katkısı kategorisinde bir malzeme. Kabartma tozlarının fungusit gibi kullanımı yeni bir şey değil. 1933'de yayınlanan bir kitapta, bitki patalojisti Yaczenski'nin bundan söz ettiği bildiriliyor. Daha sonra pek çok araştırma yapılmış, karışımlar ve dozajlar denenmiş. Hepsi de çok değerli (kaynak).

Diğer malzemelerin yanı sıra potasyum bikarbonat, elde edilmesi çok kolay, saklanabilir, uygulanması pratik, güvenli ve ucuz maliyetli bir malzeme. Organik tarımda kullanımına izin veriliyor.

Öte yandan kaolinin bu gibi mantari hastalıkları önleme, enfeksiyonu güçleştirme fonksiyonunun olduğu bilinir. Bir kaynakta, kaolin uygulanırken solusyonunun PH'ının yükseltilmesinin koruyuculuğu arttırdığını okumuştuk. Mineral yağlarla uğraşmamak için bir deneme yapmaya kadar verdik ve yaklaşık iki aydır seradaki salatalık, fasulyeler ve bahçedeki üzümlerde uyguluyoruz.

Kullanacağımız suya göre %0,5 (Yüzde yarım) oranında potasyum birkarbonatı suda iyice eritip, düşük doz (%2 - 15 litre suya 1 litre, yaklaşık 300gr kaolin) ile birlikte haftada bir uyguluyoruz. Beklentimiz her iki malzemenin birlikte etki yaparak sonucu garantilemesi.

Potasyum bikarbonat ile uygulama yaparken önemli bir uyarı %0,5 oranının geçilmemesi ve uygulamanın çok sıcakta yapılmaması şart. Aksi halde yapraklarda fitotoksiteye sebep olabiliyormuş.

Bu uygulamaya karar vermemizde etken olan, salatalık fideleri daha bir karışken bazı yapraklarda gördüğümüz mildiyö lekelerini bir daha görmedik. Şimdilik hesabımız tutmuş görünüyor. Üzümler de şu ana kadar iyi, herhangi bir mantari hastalık belirtisi yok. Bakalım ilerleyen zamanda neler olacak.

Bunlar bu yıl ilk kez denediğimiz sebzelerimizden. İngilizce adı "kohlrabi". Türkçede yer lahanası, alabaş gibi isimler verilmiş. Yaprakları ve yumrusu yenen lahanagillerden. Turp, şalgam arası bir sebze. Düşük kalorili bir vitamin deposu olduğu bildiriliyor. Bir buçuk ay önce diktiğimiz minik fideler hasat olgunluğuna geldi. Artık birer birer tüketmeye başlayabiliriz.

Bunlar, tohumları Adıyamanlı dostumuz Zeki beyden gelen deşti domatesler. Can suyu ve yağmur dışında hiç sulanmadılar. Oturak bir çeşit olduğu için koltuk alma, kazığa bağlama gibi dertleri de yok. Sadece diplerini biraz çapalayıp kökleri doldurduk. Dikerken de yine yatırarak dikmiştik.

Bu çeşiti sevdik, bize göre, tam tembel işi. Hızla domates bağlamaya başladı. Lezzetlerinin de güzel olacağını düşünüyoruz. Ahlaklarını bozmamak için hiç sulamak yok.

Adalardaki domates çeşitleri de salkımlarını doldurmaya başladılar. Alt tarafı hepsi domates ama çeşitlerinden karakterlerine ne kadar da farklı bitkiler. Şaşmamak elde değil. Santiniler dışarıda da erkenci.

Pembeler hem kendilerini hem de meyvelerini büyütmeye devam ediyorlar. Gitgide devleşecekler.

 

Bunlar oturak nazendeler. Çalının yanına çeşni olarak geldiler. İlk parti bir kilo kadar topladık.

Bu sıra ahududular tam verimde. Sezon başında güzelce budayıp, altlarını temizledikten sonra biraz da kendi imalatımız gübreden eklemiştik. Bir süre hemen hergün toplanmaları gerekiyor.

Severek bakıp büyüttüğümüz, zehirlerden sakındığımız bahçemizin ikramı, üst bahçe duvarının dibindeki yeralan ahududu öbeğimiz gelip geçtikçe ağzımızı tatlandırıyor.

Ayrıca bahçemizi ve neler yaptığımızı merak ederek özel mesajlarla paylaşım beklediklerini bildiren dostlarımıza da çok teşekkür ediyoruz.

 

Baklalar, Isırgan Çayı ve Komşu Kuşlar

Mayıs ortasından bu yana hummalı bir faaliyet içindeyiz. Sebze adaları elden geçti, iki yıl önce OSB kullanarak yaptığımız deneme adalarının çerçevelerini ağaç ile değiştirdik. Fideler sırayla büyüdüler ve partiler halinde yerlerine dikildiler.

Arazide meyve fidanlarının bulunduğu alanlara, sebze parkına ve zeytinlerin diplerine ektiğimiz baklaları ikişer kez budadıktan sonra çoğunu dipten keserek kökleri toprakta bıraktık. Bitkiler de çoktan kompost oldular.

Yaptığımız yeşil gübrelemenin sonucunu görmek için bir kaç bakla kökünü sökerek duruma bakıyoruz.

Bakla kökleri resimdeki gibi nohuttan küçük, mercimekten büyük, hafif pembemsi nodüllerle dolu. Bu nodüller topraktaki "rhizobium" azot yapıcı bakterilerle baklagillerin ortak yaşama girmeleri sonucu oluşturuluyor ve bitkiler tarafından alınabilir azot içeriyor. Bu şekilde dekar başına 30-40 kilogram civarında alınabilir azot toprakta bırakılmış oluyor.

Geçen yıl yeni yaptığımız sebze parkı ve önceki sebze adalarına fidelerimizi ekiyoruz.

Adalarda bir ay kadar önce fidelerini diktiğimiz muhtelif çeşitlerdeki kıvırcıklar artık yenecek hale geldiler. Buralardaki baklaları hala dipten kesmedik.

Sebze adalarının belki daha önce vurgulamadığım başka bir üstünlüğü, aynı adada yılın 12 ayı sürekli bir şeyler yetiştirebilme imkanı. Geleneksel yöntemle böyle bir şey mümkün değil. Kıvırcıkları sökmeden aralarına domatesleri, kadifeleri ve fesleğenleri diktik bile. Domatesler büyürken kıvırcıklar birer birer eksilecekler. 

Bu imkanı veren adalardaki çok yüksek oranlı organik toprak karışımı. Her mevsim toprağa malç gibi yayılan bir tabaka kompost, zorlanmış rotasyonda bile yeni mevsim bitkilerini rahatlıkla beslemeye yetiyor.

Üç hafta önce bir çuval ısırgan topladık. Biyodinamik tarımın vaz geçilmez uygulaması olan fermente edilmiş ısırgan ekstresi yapmayı deniyeceğiz.

Isırganları çim biçme makinesinden geçirerek parçalıyoruz.

Fermentasyon için 80 litrelik bir fıçı kullanacağız.

Isırganları fıçıya koyup suyla dolduruyoruz. Fermente ısırganın dayanılmayacak kadar kötü koktuğu söyleniyor. Bu yüzden hem fermentasyonu düzenlemek, hem de kokuyu bertaraf edip etmeyeceğini anlamak için suya yarım litre EM ve bir o kadar da kendi yaptığımız laktik asitten ilave ediyoruz. Fıçının üzerine ısırganların hava ile temasını kesecek şekilde bir plastik kevgir yerleştirip PH'ı 7.3 olarak ölçüyor ve kapağı kapatıyoruz.

İki hafta sonra fermentasyon tamamlanıyor. PH'ı 5.0 olarak ölçüyoruz. Fermentasyon bakterileri işlerini görmüşler. Ekstrenin kokusu enfes değil ama öyle dayanılamayacak bir koku durumu da yok. Böylece bir çok besleyici ile zengin organik sıvı gübremiz hazır. 1:10 oranında sebzelerin sulama suyuna katacağız.

Bahçede yetişmiş kaç tane goji oldu, tam bilmiyorum. İki yüzü biraz geçti sanırım. Bunlar geçen yılın fidelerinden arazinin alt bölümünde oluşturduğumuz goji bahçesinden. Buradakiler henüz 50 civarında.

Geçen hafta rüzgarın izin verdiği bir ara zeytinlere ilk kaolin uygulamasını yapıyoruz. Zeytinler çiçek tomurcuklarını hazırladılar. On güne kadar çiçek açacaklar. Kaolin ile birlikte içinde Bor, Çinko, molbydenum ve deniz yosunundan oluşan organik sertifikalı bir yaprak gübresi de ilave ediyoruz.

 

Meyve fidanlarına rüzgar fırsat vermedi. Hafta sonu çok sakindi ama yağmur yağar diye çekindik. Nihayet meyvelere de bugün kaolin ve aynı organik yaprak gübresi uygulandı.

Martta derin budadığımız alev ağaçları yeni sürgünleriyle isimlerine yaraşır bir görüntü oluşturdular.

Üç yıl önce tohumdan yetiştirdiğimiz bu mimozalar (Mimosa Acacia Retinodes) bir yıl gecikme ile bu yıl ilk kez çiçeklendiler. Önceki kışta yeni fideler çok soğuyan havada donmuş, baharda köklerden tekrar sürmüşlerdi. Biz bunları fazla büyümeyecek sanıyorduk, bu yüzden az bir alana bir sürü dikmiştik ama epey büyüyen ağaç oluyorlarmış. Bir özellikleri de bazı akasya türlerinde olduğu gibi toprağı beslemeleri. Diplerindeki diğer bitkilerin coşmalarından bu özelliğini gözleyebiliyoruz.

Evin arka tarafında bulunan sundurmanın kenarındaki arap yaseminin içinde bir saka kuluçkada. Bizden bir metre uzakta ama görülmediğini sanarak yuvasını yapmış. Umuyoruz yavrularını çıkarıp uçurabilir.

Meyvelitepeye ilk geldiğimizden bu yana kuş çeşitliliği ve sayıları epey arttı. Çoğu ötücü pek çok orman kuşu çevremizi sarmış durumda. Bu ara gece gündüz kuş şakımalarımız eksik değil. Bahçedeki hanımelinin içinde bir kızılgerdan, ön taraftaki leylandilerin içinde bir karatavuk yerleşmiş durumda. Hafta sonu, kendilerine arka bahçede yer arayan bir çift ispinoza "orada yerimiz kalmadı, sizi leylandiler arasına alalım" dedik, lakin önerdiğimiz yeri beğendirebildik mi bilmiyoruz.

Dünden Bugüne - 2

Evet, nerede kalmıştık? 2007 Sonbaharında. İnşaat işi bitince zeytin hasadı zamanı, dolayısıyla bizim de nasıl zeytin salamurası yapılacağını düşünme zamanımız gelmişti. Az tuzlu, yoğurt suyundaki laktik asit bakterileriyle aşılanmış fermentasyon denememizin olumlu sonuç vermesi bu konuda kendimize güvenmemizi sağladı.

Geceler boyu döküman taradığımızı hatırlıyorum. Yerli kaynaklarda çok fazla tuz kullanılıyordu, İtalyan ve İspanyol yöntemlerinde de kostik kullanılıyordu. ZAE'nin bir deneme dökümanında laktik asit fermentasyonundan söz ediliyordu, yurt dışı kaynaklı başka bir dökümanda da bakteriyel fermentasyonda tuzluluk sınırının %8 olduğu, bu oranın üzerinde mayaların işe dahil olduğu yazılıydı. Bizimki biraz bu gibi bilgilerin mantığımız çerçevesinde birleştirilip yorumlanması oldu.

150 kilo hurmayı elden çıkardıktan sonra kalan 3-5 kilo ile hurma kurutmayı keşfetmemiz de yine bu döneme denk geliyor. Hurmadan neler yapılacağı konusunda batılı kaynaklarda bir şey bulamayınca, eşimin "persimmon" sözcüğünün Japon alfabesiyle yazılışını bulup doğu kaynaklarından aradığını hatırlıyorum. Zaten hurma kurutma yöntemini de öyle bulabilmiştik.

Bu az miktarda hurmayı kurutup tadına baktıktan sonra hurmaları verdik diye epey hayıflanmıştık. Sonraki yıllarda hem burada hem de ağaçlar.net forumdaki yazışmalarla binlerce kişi önce az biraz, sonra çok daha fazla hurma kurutmaya başladı. Hurma zamanı artık köyde bile balkonlara asılmış dizi dizi hurmalar görmek sıradan hale geldi.

2008 yılı, meyve fidanlarını diktiğimiz, tohum yetiştirme seramızı yaptığımız, ilk nesil evladiyelik tohumlarımızı edindiğimiz, kompost yapmayı deneye yanıla öğrendiğimiz, zehirsiz ve kimyasalsız bir bahçe nasıl ayakta tutulacağını keşfetmeye çalıştığımız bir yıl oldu.

Öğrenmenin sonu yok, ama önce anlamaya başlamak gerekiyor. Anlamaya başlayınca arkasından binlerce soru geliyor. Her yanıtlanan soru ise başka bir dizi soruyu getiriyor. Bilgi açlığı ile her kaynağa saldırdığımız, bulduğumuz her bulguyu doğrulayabilmek için geceler boyu okuduğumuz bir yıldı. Aslında şimdi de öyle ama artık daha planlı bir öğrenme sürecimiz var. Artık, önümüzdeki günlerde ihtiyaç duyacağımız bir şeye odaklanıp başka yerlere sapıp (pek) kaybolmadan araştırma yapabiliyoruz.

2008 ilkbaharının bir önemli olayı da bizim ünlü bahçe fırını idi. Memleket fırın dolu ama bir türlü fırının nasıl yapılacağı, malzemesi, tekniği, ölçü ve orantılarının nasıl olması gerektiğini bulamadık. Biz de bulabildiğimiz en doyurucu kaynaktan yararlanıp "Pompei" tarzı bir fırın yaptık. Ev inşaatı yetmezmiş gibi, bizim fırının inşaatını da adım adım yayınladık. Böylece bilmeden başka bir yaraya daha merhem olduğumuzu ise, bize ulaşan geribildirimlerle farkettik. Bu bilgilerden yararlanarak pek çok fırın yapıldı. Bir çok takipçimiz fırın yazılarının dışında bizimle irtibata geçip sorular sordular. Fırınlarını tamamlayanlardan bazıları fırınlarının hikayesini göndermeye başlayınca Fırın Kardeşliğini kurduk. Pek çok fırını hikayesiyle, yapım adımlarıyla yayınlayarak nette, Türkçe dilinde, epey geniş bir fırın külliyatı oluşmasına yardımcı olduk.

Üzerinden o kadar zaman geçmesine rağmen fırınla ilgili yazılara ilgi istikrarını hiç kaybetmedi. Günlük ziyaretçilerin ortalama %30'u hâla fırın konusunu inceliyor.

2009 yılının ilk aylarında, önceki yıl neler yaptık, ne sonuç elde ettik, daha iyi nasıl yapılabilirdi düşünme ve araştırma fırsatımız oldu.

Önceki yıl zararlı mücadelesinde sadece "neem" ağacından elde edilen "azadirachtin" isimli organik ilacı kullanmış, kısmen başarı elde etmiştik. O zamanlar zararlı ile mücadele etmemiz gereken ana ürün zeytin olduğu için zeytine odaklanarak araştırmalar yaptığımızda biri zeytin güvesi ve her çeşit tırtıla karşı biyolojik önlem, diğeri ise zeytin sineğine karşı önleyici ve uzaklaştırıcı olmak üzere iki malzemenin birlikte kullanımını kararlaştırarak 5 Nisan 2009 tarihinde 2009 yılı stratejimizi belirlemiş olduk.

Böylece Kaolin Kili, o güne kadar sadece sıcak bölgelerde güneş yanıklarına ve ısı stresine karşı kullanılan bir önlem iken pek çok zararlı için önleyici ve pestisit kullanımını azaltan veya tamamen kaldıran etkili bir malzeme ve yöntem olarak bilinirliğe kavuştu. Her ne kadar sonrasında ortalık epey bir toz duman olduysa da kullanılan zehirli pestisitlerin azaltılmasında önemli bir kilometre taşı oldu. Umuyorum bu toz duman sebebiyle güven kırılıp pestisit kullanımı hız kazanmaz.

Önceki yıl bahçemizde sebze yetiştirirken nasıl daha iyi yapabiliriz diye epey düşünmüştük. Uzun vadede olması gereken toprağımızın organik maddesini arttırmak, kimyasal ve pestisit kullanmadığımızdan toprak canlılarının artarak doğanın bizler için sağlıklı ürünler verebilecek, kendi devamlılığını sağlayabilecek dengesini kurmaktı.

"Doğal Tarım" zaten bu anlama geliyor. Organikler de dahil hiç bir girdi kullanmadan, ne ekilip biçileceğini, hangi bitkinin nerede olacağını dahi doğaya bırakan bir yaklaşım. Bu günlerde oldukça kafa karıştırdığı da muhakkak. Sadece kimyasal gübre ve sentetik pestisit kullanmamak doğal tarım yapmak anlamına gelmiyor yani. Günün birinde "doğal tarım"a ulaşmayı hedefliyoruz, ama henüz epey uzağındayız.

Bunu yıllara yayılan, adım adım ulaşılan bir durum olarak hedefliyoruz. Fakat, kısa vadede de yapılabilecek şeyler olmalıydı. Belki bunu tesis ederken girdi kullanıp, biraz emek harcamalı, doğanın kendi iç dinamiklerini kontrollü olarak çalıştıracak bir ortam yaratmalıydık.

Kış aylarında uzun araştırmalar sonucunda, yüksek oranda organik madde içeren malzemeyle doldurduğumuz yükseltilmiş yastıklar, bunların içine kontrollü ortamlar olarak doğayı taklit edebilecek canlı popülasyonunu yerleştirmek veya davet etmek, ve doğadakine benzer bir yaklaşımla biribirlerini seven bitkileri kardeş kardeş yerleştirmek iyi bir başlangıç olabilirdi. Bahçenin atıklarından yaptığımız kompost ve EM teknolojisiyle yaratılan yeni ortamda mikroorganizma popülasyonunu başlatmak önemli araçlar olacaktı.

Sebze adaları fikri böyle doğdu. O yaz düşüncemizin doğru olduğunu gördük. Küçücük net bir alanda, o güne kadar hiç görmediğimiz şekilde büyüyüp gelişen, mükemmel lezzet ve miktarda sebzelerimiz oldu.

Sebze adaları deneyimimizin önceden planlamadığımız başka bir çok getirisini daha gördük. Yükseltilmiş yastıklar çalışmayı çok kolaylaştırıyordu. İçindeki toprağı kazmamız, tillememiz gerekmiyordu. Hiç bir alet kullanmadan parmaklarımızla her şeyi yapabiliyorduk. İlk başta döşediğimiz damlama sulama borularını söktük, çünkü hiç gereği kalmamıştı. Çok az bir net alan suladığımız için çok az su kullanıyorduk ve çok kolaydı. Sürdürülebilir bir ortam yaratmıştık, sonbaharda baklagil ekerek toprağı hiç boş bırakmadan sürekli ürün alabiliyorduk ve yeni girdiye ihtiyaç olmuyordu.

Küçücük bahçelere bile aldığı kadar sebze adası yaparak az yerde, kolayca ve çok ürün almanın mümkün olduğunu görmüştük. Topluma olabilecek etkileri bakımından bu bizi heyecanlandırdı. 22,5 m2 net alana sahip 9 tane adada normalde bir dönümde alınabilecek kadar çok, güzel ürünler almıştık. Nitekim takip eden zamanda ülkenin bir çok yerinde, bilebildiğimiz kadarıyla yüzlerce sebze adası yapıldı, insanlar yiyeceklerini üretebilecekleri konusunda cesaretlendiler. "Sebze Adası" bir kavram ve yöntem olarak bilinir hale geldi.

Ertesi yıl sebze adalarını daha planlı ve toplam net alanı 4-5 misli arttırarak kendimizce küçük bir sebze kompleksi haline getiren sebze parkına terfi ettirdik. Burası, 4 adayı içine alan, mevsimi uzatmak ve erken başlatmak amaçlı bir sera, sıcak günlerde çalışırken yukarı, eve çıkmadan girip dinlenebileceğimiz, küçük öğle şekerlemelerine uygun serin bir kulübe, kolayca ulaşılabilen sulama muslukları vb.den oluşan sulama sistemi vs. gibi, hareket ekonomisine uygun, ergonomisi oradaki sebzeler ile uğraşmayı kolaylaştıran bir ortam oldu.

Bu sürede, sebze adalarında kullandığımız yüksek organik maddeli karışımı ve toprak içi canlıları daha iyi tanıma, zaman geçtikçe toprağın devamlılığının nasıl sağlandığını anlama, verdiğimiz doğal bitki besin maddelerinin, ağır bir ürün alma döneminden sonra dahi, toprağı olumsuz etkileyip etkilemediği gibi detaylar ile uğraştık.

Toprağı hiç boş bırakmadan ekmek demek, gerek aynı anda birlikte dikilen bitkiler, gerek hangi bitkilerin birbiri ardına ekilebileceği, sayısı neredeyse milyonlara varan kombinasyonlar ve her birinin farklı sonuçlar vermesi muhtemel bir durum anlamına geliyor. Varmaya çalıştığımız nokta ise, toprakta hiç bir yeni girdi kullanmadan, toprak verimliliğini kaybetmeden elde edilebilecek, gerçek sürdürülebilirliğin sırlarından bir kaç kırıntı yakalamak.

Doğal ve sağlıklı topraklarda zaten bulunan mikoriza mantarlarını kendi yaptığımız, doğada çok daha uzun bir sürede gerçekleşeceğini düşündüğümüz bir işlemi hızlandırarak, sebze adaları ortamında iki yıllık süre içinde deneyip görme şansımız oldu. "Bu mantarlar bir kez bir ortama gelip yerleştiğinde, üzerindeki bitkiler değişse bile toprakta kalıcı olup, yeni bitkilerle de birlikte yaşama giriyorlar mıydı?" "Kontrollü bir ortamda, yine doğayı taklit ederek mikoriza mantarı üretebilir miydik?" vs. gibi konular için epey zaman ve emek harcadık. Bu gibi çalışmalar hala devam ediyor.

Artık yeni bir yaz sezonunun başlangıcındayız. Bugüne kadar oluşturduğumuz birikimin üzerine yenilerini katmak, önceden yapılan bir şeyin daha iyisini bulmak, kendiliğinden gelen bir şey oluyor genellikle.

Meyvelitepe'de tüm bu pratik bilgi ve deneyimlerin yanısıra hayata bakışımızı oldukça etkileyen pek çok şey öğrendik, öğreniyoruz.

Bundan sonrasını ise, sağlığımız elverdiği, ömrümüz olduğu sürece, bize lütfedilen bu şansa şükrederek, kah merakımıza yenilerek, kah işleri oluruna bırakarak ve hergün gözlerimiz önünde gerçekleşen mucizelere şaşırarak, iyilik ve güzelliklerle yaşamayı ümit ediyoruz.

Uyanış

Doğanın yavaş yavaş uyanışı giderek gözle görülür bir hal alıyor. Seraya dikmek üzere viyollere ektiğimiz domatesleri iki hafta önce 12 santimlik saksılara almıştık. Birdenbire serpilince daha fazla zaman kaybetmeden yerlerine dikmek gerekti.

Domatesleri dikeceğimiz adada geçen yıl börülce ve salatalık vardı. Kışın ara ürün olarak kıvırcık yetiştirdik. Domates dikimi öncesi takviye olarak bolca kompost ilave ettik. Şişedeki aktifleştirdiğimiz EM'yi domateslere can suyu verirken kullanacağız.

Daha iki hafta önce 4 cm çapındaki viyollerden saksıya aldığımız domateslerin köklerinin bu hale gelmesi oldukça ilginç. Çimlendirme torfuna karıştırdığımız mikoriza mantarı sporlarının bu işte parmağı olduğunu düşünüyoruz.

Şimdilik seradaki dört metrelik adalardan sadece birine 13 kök domates fidemizi dikiyoruz. Santini ve pembe yürek domates olmak üzere iki çeşit. Bu yıl domates dikim şeklimizi biraz değiştiriyoruz.

Derine dikip, yavaş yavaş dibini doldurarak kök boğazından kök yaptırmak yerine, daha yüzeysel ama yatık dikiyoruz. Bitki uzadıkça gövdesini yatırarak 50 santimlik bir bölümü toprağın 10 cm kadar altında bırakacağız.

Domates yüzeysel kökleri kullanmayı seviyor. Geçen yılki, çok derine dikip bitki büyüdükçe dibini doldurmaktan ibaret çılgın deneyimden dersimizi aldık.  Büyüyen bitkinin dibini doldurdukça o yeni seviye kök boğazından kök yapmaya uğraştı. Bunu yaparken artık iyice derinlerde kalmış eski kökleri kullanmayı bıraktı ve meyve vermekte gecikti.

Bu yüzden, ilk kökünü devre dışı bırakmayacak bir taktik uyguluyoruz. Düşündüğümüz gibi olursa, toprağın 15 santim kadar derinliğinde yatay olarak 50 santim uzunluğunda bir kök sistemi olacak.

Adalardan birinde tek tük çıkmış yabani otları temizlerken bu ottan bir tane söktük. Kökleri yüzlerce azot yumrusu doluydu. Önce tanıyamadık ne olduğunu. Yaprak biçimi baklagilleri andırıyordu. Bahçeye böyle bir şey hiç ekmemiştik. Emin olmak için kısa bir araştırmanın sonunda fiğ bitkisi olduğunu anladık. Asıl garip olan kendi kendine nereden ve nasıl geldiği idi.

Bahçenin tamamını araştırdığımızda orada burada bir sürü fiğ olduğunu gördük ve her nerede olurlarsa olsun hepsini korumaya alıyoruz. Büyüyecekler ve hepsinden tohum alacağız. Gelecek bahar bugünküne göre on misli fiğ olmalı bahçede.

Bu kırmızı kıvırcıkların hem renkleri hem de lezzetleri çok güzel.

Çilekler aceleyle çiçeklerini hazırlıyorlar. Herhalde 2-3 haftaya kızarmış çilek görmeye başlarız.

Bu kırmızı latin çiçeği, geçen yıl düşen tohumlardan kendi kendine çıkmış. Adanın içinde olduğu için maalesef bir çoğu yardımcımızın hışmına uğradı. Kalanları kurtarıyoruz.

Bunlar da sarı olanlar. Sebze adasının hemen dışında çimlenip büyüyecek bir yer bularak kurtulmuşlar.

Bunlar da yine bir grup korsan. Adanın dışından çimlenip büyümüşler. Sevimli yapraklarıyla bize bakıyorlar.

Merakla beklediğimiz kuşkonmazlar sürgün vermeye başladı. 8 pençesini tohumdan yapmış, 2 pençe de yurt dışından getirmiştik. Sonbaharda pençeleri yerlerine ektik. İki yıl sonra kuşkonmaz yemeyi ümit ediyoruz.

Serada çimlendirdiğimiz bir viyol ıspanağı bir adaya dikmiştik. Adanın dışındakini ise kendiliğinden bitenlerden.

Bunlar geçen yıl bu zamanlar köklendirmeye aldığımız samanlı çelikleri. 30 kadar çelikten sadece 5 tanesi köklendi, saksılara aldık. Bir yıl bu saksılarda kalıp sürgün verecekler. Samanlı çelikten çok zor köklenen bir çeşit. Genelde %15 civarında kökleniyor, biz ise %16,6'yı yakalamışız hiç fena değil.

Maviyemişler geçen yaz balkabağı istilasına uğradılar. Kaybedeceğiz diye korkmuştuk. Kışın yüksek asitli kompost kemiktozu ve vinas ekstresi takviyeli olarak hazırlayıp bolca verdik. Durumları fena değil, çiçek salkımlarını hazırladılar bile.

Gelinlik giyme sırası nashi'lerde. Her bir tomurcuktan 8-10 çiçek açtı.

Bu sefer elimizi korkak alıştırmayacağız. Meyveler erik büyüklüğüne geldiğinde her tomurcukta bir meyve bırakacağız. Geçen yıl bu yüzden epey dal kırılmıştı.

Dipleri bakla, üstleri çiçek. keyifli görünüyorlar.

Bu yıl iki kovanla arılarımız da oluyor. Kovanlar hazır, Mayısta arılarımız da gelecek. Şimdilik çok fazla bir şey bilmiyoruz. Çok kovanı olan komşularımız yardım edecekler, biz de gerek onlardan gerek okuyarak, umarız acısız uygulamalarla öğreneceğiz. Köyümüz kestane bölgesi olduğu için balımız da kestane balı olacak inşallah.

Son bir iki haftada hala epey serin giden hava koşullarına karşın, doğa bir kez gözlerini açınca yoluna devam ediyor.

Denge

Bir özdeyişe göre "en sağlam zincir, en zayıf halka kadar güçlüdür," doğanın döngüsü de tıpkı bir zincir gibi birbirini destekleyen halkalardan oluşuyor. Doğa açısından bakıldığında toprak üzerinde ve içinde yaşayan her şeyi besler, karşılığında da üzerinde ve içinde yaşayanlar onu beslemelidir.

Çağımız insanının bakış açısıyla, bitki insanı, insan da bitkiyi beslemelidir. Oysa gerçek zincir bu kadar kısa değildir, insan toprağı, toprak bitkiyi, bitki de insanı beslemelidir. İstisnasız hepimiz, çocuklarımızı sağlıklı beslemek isteriz, O zaman sağlıklı besinlerin sağlıklı bitkilerden, sağlıklı bitkilerin de sağlıklı topraktan elde edileceği gerçeğini her zaman aklımızda tutmalıyız.

Söz toprağa geldiğinde söylenecek o kadar çok şey var ki. İnsan ve beslenme arasındaki ilişkide çok temel bir unsur toprak. 1945'lerden sonra batı merkezli tarımda bu zincirin en temel halkası göz ardı edildi. Toprağı sağlıksız ve sürdürülemez bir şekilde kullanarak doğrudan bitkilere müdahale edilebileceği düşünüldü. Yabancı ve yapay olan ne kadar kimyasal varsa, her yıl daha da artan miktarlarla toprağa verildi, özellikle de NPK (N:Azot, P:Fosfor, K:Potasyum) merkezli mineraller içeren kimyasalların, bitkilerin yetiştirilmesi için yeterli olduğu düşünüldü. Dev kimyasal gübre şirketleri her yıl daha fazla miktarda insan yapımı kimyasal maddeyi tarıma, dolayısıyla toprağa pompaladı.

Bu süreçte doğal döngüsünden koparılan bitkiler gitgide zayıfladı. Hastalık ve zararlılara açık hale geldi. Bunun üzerine çare olarak hastalık ve zararlılara karşı yeni bir zehir (pestisit) endüstrisi doğdu. Bunlarla bitkiler ayakta tutulmaya çalışıldı, bu bitkilerden elde edilen besinleri, etkilerini bilmeden insanlar yedi, çocuklarına yedirdi.

Kökleri kimyasal malzemelerin içinde, gövde ve yaprakları zehirli pestisitlerle kaplı bitkiler bu işkenceye dayanamayınca, bu bitkiler işe yaramaz, ıslah edelim dediler. Tohum üretim şirketleri kuruldu, farklı çeşitler karıştırıldı, oluşturulan hibrid tohumlar her yere gönderildi, kuzey, güney, doğu, batı demeden az sayıda hibrid tohum her yere ekilmeye başlandı. İnsanoğlunun sofrasına yapay hibridler de eklendi, fakat bu defa bitkiler aleminde başka sorunlar çıktı.

O zaman bu bitkilerle, hibrid bile olsa olmuyor dediler. Yeni baştan yaratalım, bizim bitkilerimiz olsun, biz nasıl istersek öyle davransınlar dediler ve bitkilerin genlerini yeniden yapılandırmaya başladılar. Sorun çıktıkça biraz daha değiştirdiler bitkilerin yapı taşlarını ve daha da büyüdü sorunlar.

Zincir kırılmıştı bir kere ve bir yanlışı, bir başka yanlışla düzeltmek mümkün değildir. Oysa sorunların çaresi gözümüzün önünde, ayaklarımızın altındadır. Toprak salt bitki köklerini barındıran bir ortam değildir, toprak canlıdır, büyük bir çoğunluğu mikroorganizmalardan oluşan onbinlerce farklı türü bir arada, kendince bir denge içerisinde barındırır.

 
Doğanın insan eliyle ya da başka dış etmenlerle zedelenmemiş bölümlerinde bu denge hep sağlıklıdır. Sağlıklı topraklarda sağlıklı bitkiler yetişir, toprak ve bitkiler bir dengeye kavuşur, hep birlikte hangi toprakta, hangi bitkilerin, nasıl bir düzensizlik düzeni içinde, hep birlikte yaşayacağına karar verirler. İş bununla da sınırlı değildir tabii, bu devasa iş bölümü ve yerleşim planına böcekleri, daha karmaşık canlıları söz gelimi sürüngenleri, memelileri, kuşları da dahil edebiliriz. Galiba, bunların toplamına da doğa diyoruz zaten.

Sözü toprak canlılarından birine, mikoriza mantarlarına getirmek için epey uzun bir giriş oldu, ama sorunları ve nedenlerini özetlemeden çarelere geçmek, çarenin önemini yeterince anlatamayabilirdi.

Mikorizalar, bitkilerle birlikte yaşayan faydalı mantarlar. Birçok çeşidi var. Davranışlarına göre endo ve ento diye gruplanmışlar. Sağlıklı topraklarda bitkilerin %95'i mutlaka mikoriza mantarlarıyla birlikte yaşıyor.

Bitkilerin sağlıklı, güçlü, dirençli ve verimli olmalarının en önemli etkenlerinden biridir bu mantarlar. Bitkilerle kök bölgesinde iş birliği yaparlar. Bitkilerin köklerinde ikinci bir kök sistemi oluşturarak, toplamı kilometrelere varan uzunluktaki hifleriyle uzaklardan su ve her türlü besin maddesini bitkiye taşırlar, karşılığında köklerden karbonhidrat alırlar. Bu, herkesi fazlasıyla memnun eden bir işbirliğidir.

Mikorizalar sayesinde bitkiler susuzluğa dayanırlar, hatta besin bakımından yetersiz topraklarda bile beslenebilirler.

Mikorizalarla desteklenen köklere sahip bitkiler pek çok toprak patojenine ve hastalığa direnç kazanırlar ve patojenlerle baş etme güçleri artar.

Ayrıca son araştırmalar bazı iz elementlerin sadece mikorizalar aracılığıyla bitkilere verilebildiğini gösterdi.

Mikorizalar, bu özellikleriyle diğer faydalı toprak organizmaları içerisinde çok özel bir öneme sahip. Besin üretmek maksadıyla tarım yaptığımız alanlarda bitkilerimizin mikorizalarla desteklendiğinden emin olmamız, bunun için gerekli şartları sağlamamız çok önemli.

Tarım yaptığımız, sebzelerimizi meyvelerimizi yetiştirdiğimiz alanları mikoriza mantarları ile zenginleştirmemiz, bu alanlarda yetişecek bitkilerin köklerine mikorizaların yerleşmesini sağlar, ki bunu bir kere yapmamız, bu mantarları öldürecek bir müdahale (zehir, kimyasal vs.) olmadığı sürece gereken sürdürülebilirliği sağlar.

Mikoriza sporları içeren ürünler bir süredir ticari ürün olarak satılıyor. İmkanlar ve ihtiyaç çerçevesinde bu ürünler temin edilebileceği gibi, doğadan toplayıp üretmek de mümkün.

Biz ikisini birden yapmaya karar verdik. Mikoriza sporları içeren iki ayrı ticari ürünün içeriğindeki mikorizaları, bahçemizin tümüne bol bol yetecek şekilde üretmeye karar verdik.

Aslında geçen yıl yaz ortasında başladığımız denemeye, mevsimin geçmiş olması sebebiyle ara verip, bu bahar kaldığımız yerden devam ettik.

Önce, yaklaşık 60cm x 60cm ölçülerinde, 40 santim derinliğinde bir çukur açıp, bu çukura bir çuvalı açarak döşedik. Çukurun kenarlarına bir çerçeve geçirip çuvalı da bu çerçeveye sabitledik.

Bu düzeneğin amacı, süreç tamamlandığında yoğun mikoriza sporlarıyla dolacak toprağı çuvalla birlikte kolayca alabilmek.

Çuvalın içine de rahatça bitki yetiştirebileceğimiz bir toprak karışımı dolduruyoruz. Biz kompost ve coco-peat karışımı doldurduk. Bu düzeneği geçen yıl yaptığımız için karışım iyice olgunlaştı, hatta içi de bol miktarda mikoriza mantarını zaten içeriyor. Bunu toprağı karıştırdığımızda belli belirsiz farkettiğimiz binlerce ince beyaz ipliksi dokulardan anlıyoruz.

Mikorizaları doğadan toplayacaksak, el değmemiş bir ormandan, sağlıklı bir ağacın dibinde, güzelce büyümüş sağlıklı bir ot kümesi buluyoruz. Bir kürek yardımıyla bu ot kümesini yaklaşık bir karış derinlikteki kökleri ve kök bölgesi toprağıyla birlikte alıyoruz. Toprağı adeta kökler de toprakta kalacak şekilde bitkiden ayıklayıp, bekletmeden mikoriza için hazırladığımız toprağa iyice karıştırıyoruz.

Biz, bu yıl elimizdeki iki ayrı ticari üründen birer ölçek mikoriza sporunu hazırladığımız toprağa ilave ettik ve buraya "allium" ailesinden soğan, sarımsak, buğdaygillerden ise buğday, arpa gibi tohumlardan ekip suluyoruz. Geçen yıldan kalan bir kaç soğan ve sarımsağa da dokunmadık.

Bundan sonra, ektiğimiz bu tohumları büyütmeye çalışacağız. Özenle bakıp, gerektiğinde sulayarak güzelce büyümelerini sağlayacağız. Bitkiler büyüyüp sıcaklar iyice bastırdığında, tüm bitkileri toprak hizasından kesip sulamayı durduracağız.

Bitkilerin kesilip toprağın kurumaya başlamasıyla birlikte, bitki köklerine eklenerek toprağı zaten doldurmuş olan mikorizalar, tekrar çimlenmek üzere uygun ortamı beklemek üzere milyonlarca kere üreyeyerek sporlarını toprağa bırakacaklar.

Toprağın iyice kurumasıyla birlikte, içi artık mikoriza sporlarıyla dolu toprağı çuvalıyla birlikte alarak, karanlık, nisbeten serin ve kuru bir yerde, bahçemizdeki diğer bitkilere aşılamak üzere muhafaza edeceğiz.

Geçen hafta Pazar günü biyodinamik ay takvimine göre EM aktifleştirmek için ve çiçekli bitki tohumları ekmek için uygun bir günmüş. Biz de fırsatı kaçırmayıp, yarım litre EM aktifleştirme süreci başlattık. Böylelikle Mayıs ortasına kadar 10 litre aktifleştirilmiş EM'miz olacak. Tam fidelerin dikim zamanı. Can sularını verirken lazım olacak.

Başlamışken, kadife ve zinnia tohumlarını da ekiverdik.

Geçen yıl havadan laktik asit bakterileri toplamış, süt ile yaptığımız işlemle başka bakterileri elimine edip serumda toplanan bakterileri şişelere almıştık. Fazla olan iki şişe serumu buzdolabında bekletiyorduk. Merakımız, bu şekilde besinsiz olarak serin ortamda bekleyen serumdaki bakterilerin dormant hale geçip, canlılıklarını kaybetmeden saklanıp saklanamadığını anlamaktı.

Bunu anlamanın en iyi yolu tabii ki, bu bakterileri uykudan uyandırmaya çalışıp faaliyete geçip geçmediklerini görebilmek. Dolaptan çıkardığımız serumun PH'ını ölçüyoruz önce. PH metrede 5.00 değerini okuyoruz. Bu iyiye işaret, PH'ın asitik olması herhangi bir patojenin üremediğini gösteriyor.

Temiz bir şişeye 5-6 çorba kaşığı kadar keçiboynuzu pekmezi (melas yokluğundan) koyup, üzerine şişenin 3/4'ü kadar su ekleyip iyice karıştırıyoruz.

Şişenin kalanına da laktik asit bakterileri içeren serumdan ilave edip tekrar karıştırıyoruz. Bu haldeyken PH'ı 7,2 ölçüyoruz. Şişeyi bodrumdaki bir rafa koyuyoruz.

Tam 6 gün sonra tekrar ölçtüğümüzde PH'ın 4,55'e düştüğünü gördük. Bu çok iyi, çünkü 10 aydır dolapta bekleyen serumdaki bakterilerin besinsiz ve serin ortamda (+3 derece) 10 ay bekledikten sonra ılık bir ortamda beslendikleri taktirde aktifleştikleri ispatlanmış oluyor.

Uyandırdığımız ve besleyerek çoğalttığımız bu "lactobacillus" kokteyli (muhtemelen aynı anda pek çok "lactobacillus" çeşidini içeriyor) bahçede başka pek çok yararlı kullanım alanının yanısıra, sulandırarak bitkilerimize, sebzelerimize püskürtüp, onları bitkilere saldırma eğilimindeki patojenlerden koruyacağız.

Ne de olsa, insanoğlu olarak yıllardır altüst ettiğimiz dengeye biraz olsun katkıda bulunmamızın zamanı geldi de geçiyor.

Tohum Toprağa Düşünce

"Tohum toprağa düşünce bir müddet toprakla sohbet eder.
Tohum toprağın mürididir. Tohum onu dinler, onun söylediklerini yapar.
Tohum ilk önce renginden vazgeçer, sonra kokusundan.
Sonra da şeklinden biçiminden, varlığından sıyrılırda yüzünü böylece güneşe döner,
hayat bulur." Mevlana

Yılın bu zamanında, her yıl olduğu gibi yine tohum ekme günlerindeyiz. İşler tatlı bir telaşe ve aceleyle devam ediyor.

Domates tohumlarımızı geçen hafta ekmiştik. 20 çeşit kadar ekebildik. Daha fazlasını yönetebilmemiz çok zor. Oysa domates tohumu envanterimiz, küçük miktarlarla da olsa yüzü buldu.

Bunlar geçen ay çimlendirdiğimiz domates fideleri. Santini ve OX Heart olmak üzere iki çeşit. Biraz daha büyümelerini bekleyip seraya dikeceğiz. Bu yılın erken domatesini bu çeşitlerden almayı ümit ediyoruz.

Pazar gününün tohum sepetinde bunlar var. Biberler, patlıcanlar ve iki çeşit yer kirazı. Bir de sera için yerli çalı fasulyesi, 15 kök bize açıktaki fasulyeler yetişene kadar yeter. Çok acı biberleri geçen hafta ekmiştik, bu haftaya ise tatlı biberler kaldı. Fide yetiştirme serasında yer kalırsa ilave başka biber çeşitlerinden de ekmeyi düşünebiliriz.

Bugün için yedi viyolümüz var. Bir tane de sonradan ilave ettik sekiz oldu. Bu da 360 tohum eder.

Bu yıl hazırladığımız çimlendirme malzememizde işin biraz kolayına kaçtık. Geçen yıl kullandığımız tabletler de oldukça kullanışlı oluyordu, ama bu sefer tabletleri önceden hazırlama fırsatımız olmadı. Doğrudan iyi kalite torf kullandık. Hazırladığımız karışımın su tutuculuğunu arttırmak için biraz klinoptilolit ve iki çeşit mikoriza mantarından birer kaşık koyup iyice karıştırdık.

Geçen yıl koruyucu olarak kullandığımız T.Harzanium mantarımız kalmamıştı. Zamanında temin edemedik, olsaydı ondan da kullanırdık. Neyse ki, o kadar da önemli değil, çünkü sebze adalarının toprağında her çeşit faydalı organizmanın zaten yeterince mevcut olduğunu düşünüyoruz.

Çok çeşit tohumdan ekim yapılırken etiketleme işi önemli oluyor. Bu yüzden bazen ekilecek tohumları hazırlarken gerek çeşit seçimi gerekse her türlü koşula dayanabilecek etiketlerin hazırlanması epey zaman alıyor.

Bunlar 5 hafta kadar önce tohumlarını seraya ektiğimiz kıvırcıklar. Soldaki kırmızı yapraklılar çok lezzetli, tohumlarını geçen yıl bahçedekilerden toplamıştık, sağdaki ise göbek kıvırcık.

Bu da diğer bir çeşit organik tohumdan, geçen yıl epey bereketli olmuşlardı.

Beş viyol dikime hazır kıvırcığımız vardı. İkisini aşağıdaki sebze adalarına diktik. Bunları da yukarıdaki adaları elden geçirdikten sonra dikeceğiz. Böylelikle araya biraz zaman koyarak hasat edilebilme zamanını uzatmış oluruz diye düşünüyoruz.

Serada bir adadaki kıvırcıklar toplanma durumuna geldiler. Diğer adadakiler bitmeye yüz tutmuşken bunların yetişmesi sevindirdi.

Bunlar da ıspanaklar. Seyreltme usulü devamlı topluyoruz. Seyrelttikçe de kalanlar biraz daha fazla büyüyor.

Bunlar, adalara diktiğimiz iki viyol kıvırcıklardan. Ayrıca her karışta bir bakla var. Baklaları büyütmeyeceğiz, sadece toprağı azotla beslemelerini istiyoruz. Bu yıl ne sebzelere, ne de ağaçlara başka gübre yok. Adalara sadece kompost ilave edeceğiz. Ağaçlar ise baklaların verdiği ile yetinecek.

Bunlar da serada çimlendirdiğimiz bir viyol ıspanak. Serada topladıklarımız bitince bunlar yetişmiş olacak. Böylece neredeyse havalar iyice ısınıncaya kadar menümüzde ıspanağımızın eksik olmayacağını umuyoruz.

Sonbaharda ekilen bezelyeler çiçekte.

Bunlar da serada fidesini yetiştirip toprağa aldığımız bezelyeler. Böylece iki ayrı büyüme evresinde bezelyemiz oluyor. Latin çiçekleri kendi başlarının çaresine kendileri bakıyor, geçen yıl attıkları tohumlardan yeniden çıkmışlar bile, kereviz sapları geçen sezondan.

Kalıcı ıspanaklar kardan sonra kendilerini toparlayıp yeniden atağa kalktılar.

Yukarıdaki sebze adalarında hala biraz pırasamız var. Hoş, bitse de ne gam, dere tepe pırasa zaten, hem de yabanisinden.

Bunlar da frenksoğanları, geçen yıl dost bir bahçeden gelmişlerdi, şimdi köklerinden daha da çoğalarak fışkırdılar.

Brokolilerimiz hala çiçek vermeye devam ediyor.

Bu kırmızı karnabaharları organik evladiyelik tohumlardan ilk kez yetiştiriyoruz. Oldukça geç yetiştiler. Birini tohuma bırakmamız gerekecek, zaten öyle güzeller ki koparmaya kıyamadık.

Çiilekler yeni yerlerinde mutlu ve hazır görünüyorlar. Hızla yeni yaprak ve dal demetlerini hazırlıyorlar. Bu defa toprağı geçen yılki plastik örtü yerine parçaladığımız dallardan hazırladığımız malç ile örttük.

Sözün özü, her bahar tüm diğer bahçelerde olduğu gibi, bahçemizde de heyecan dolu ve telaşeli yepyeni bir başlangıç yaşanıyor. Bizden hatırlatması, bahçesi olmayanların, balkonda ya da pencere önünde bir kaç saksıyla da olsa bu heyecana ve zevke ortak olmasının tam zamanı.

Yüzünü Bahara Dön!

Mart hüzünlü geçti biraz, epey soğuk bir kışın ardından, güneşi beklerken kar, derken beklenmedik doğal ve yapay felaketler ardarda geldi. Bunca hengame arasında haberlerde Japonya’nın kuzeyinde, bir avuç toprağında yetiştirdiği, felaketten sağ çıkabilmiş (lakin muhtemelen artık radyoaktifli) ıspanaklarının üzerindeki örtüyü kaldırıp yapraklarını bir bir yoklayan bir çiftçi ilişti gözümüze. Belli ki bunca olumsuzluğun galibi, doğanın bize ve tüm canlılara verdiği, “hayatta kalma” arzusu oldu. İşte bu yüzden, o çiftçi gibi, biz de yüzümüzü yeniden doğaya, bahara döndük.

Bazen bize hayat durmuş gibi gelse de, aslında hiç duraksamadan, olağan hızında devam ediyor, üstelik yerin hem yüzünde, hem de altında. Ekilen tohumlar toprağın ılınmasıyla harekete geçti bile, o incecik yeşil, taze gövde üzerindeki ağır toprağı delip, başını çıkarabiliyor ve ilk iki yaprağıyla güneşi kucaklıyor, inanılmaz! Börtü, böcek saklandığı yerlerden çıktı, kış uykularından uyanıldı. Burada geceleri kurbağa korosunun serenatları var artık, hazırda bekleyen tomurcuklar şaşırtıcı bir hızla, havai fişekler gibi açılıveriyor. Hava yaz kokuyor, nasıl da özlemişiz!

Doğa harekete geçince, haliyle bize de durmak yaraşmaz. Hummalı bir faaliyet başladı, bahçeye ekilecek fideler için planlar netleştiriliyor, zamanı gelen tohumlar için viyoller hazırlanıyor, ekiliyor, yeni bilgiler için araştırma, okuma işleri devam ediyor.

Bu yıl geleneksel usulde, üç kız kardeşi, sebze adaları dışında bir arada ekmeyi düşünüyoruz. Daha önce değindiğimiz, Kuzey Amerika yerlilerinin sıklıkla kullandığı, bazen köylerimizde de tercih edilen mısır, fasulye ve kabaktan oluşan üç kız kardeşin birlikteliği, sağlaması yüzyıllardır yapılmış bir kardeş bitki uygulaması. Geçen yıl iki çeşit kurufasulye ve nohutu meyve ağaçlarının arasında yetiştirmiştik, tüketim hızımıza göre bu yıl nohuta biraz daha ağırlık verip, kurufasulyeyi de sadece beğendiğimiz cinsle sınırlamak için kendimize hakim olmalıyız, lakin kırmızı meksika fasulyeleri, maş fasulyeleri? Belli ki bu hakimiyet işi biraz zor olacak.

Kardeş bitkiler konusuna tekrar dalınca, yeni gelişmeler dikkatimizi çekti. Takipçisi olduğumuz “motherearthnews,” internet sitesinde bir çağrı yayınlamış. Çiftçilerin uzun süre deneyerek, başarılı buldukları kardeş bitki kombinasyonlarını paylaşmalarını isteyen dergi, bu konuda güvenilir bir veritabanı oluşturmayı hedefliyor. İlk verileri dikkate alıyoruz hemen, ne de olsa bu yıl kışlık soğanlarımızı yazdan ekmiştik. Soğan veya arpacık soğanı tarhları arasına ekilen rokanın (yabani roka hariç) hem yabani otları baskılayıp, hem de yaprak pirelerinin zararını büyük ölçüde önlediği tecrübe edilmiş. Geçen yıllarda ektiğimiz rokaların, daha sonra yabani otlara taş çıkartırcasına bahçenin farklı noktalarında kendiliğinden bittiğine tanık olduğumuz ve neredeyse yıl boyu taze roka nimetinden yararlandığımızdan, şimdi kendisini soğanlar arasında da görmekten mutlu olacağız.

Makalede kardeş bitkiler konusunda Çinli çiftçilerin epey deneyimli olduğuna ve genelde birden fazla bitkiyi bir arada yetiştirmeyi tercih ettiklerine dikkat çekiliyor. Keşke Çince bilseydik diyoruz, neyse ki internette yeniden filizlenen paylaşım ruhu sayesinde epey bir şeyler öğrenebiliyoruz. İlk etapta Çinli çiftçilerin sıklıkla birarada ve ardarda ekmeyi seçtiği bitkilerin bir listesi yapılmış:

Soğanlar genellikle yapraklı sebzelerle ekiliyor, ve ardından aynı yerde taze fasulye ve Çin lahanası ya da ıspanak yetiştiriliyor. Patatesler için de aynısı geçerli. Çin tarlalarında karalahana turplarla arkadaşlık ediyor, sonra yerlerini kereviz sapları ve domateslere bırakıyor. Baharlık ıspanakları ise bakla ve domatesler izliyor. Mısır tarlalarında iki mısır sırası arasına ille bir sıra da biber ekiliyor. Tabakta olduğu gibi toprakta da sarımsaklar ıspanaklarla iyi anlaşıyor, bu yüzden Çin’de iki sıra sarımsağın ortasındaki boşluk ıspanaklarla şenlendiriliyor. Öte yandan çileklerle karpuzların arkadaşlığı da ilginç ve son derece leziz geliyor kulağa doğrusu. Kışın çilek reçelleriyle lezzetlenen kahvaltıların yerini sıcak akşamları serinletecek karpuz ve çileklerin aldığını hayal etmek bile güzel. Önce mis gibi çilek kokusunu içine çeker, sonra da … yok, yok burada duralım, konuyu dağıtmayalım

Ne diyorduk, evet Çinli çiftçilerden söz ediyorduk, ellerindeki alanın her milimini doldurmayı tercih ediyormuş Çinliler, onca nüfusu doyurmak kolay değil tabii. Mısır tarlalarında sadece biber değil, börülce fasulyesi ve taze fasulyeler de sıra aralarındaki boşlukları değerlendirmekte kullanılıyor. Mısırın gölgesi sayesinde sudan tasarruf, gövdesi sayesinde sırıktan tasarruf, birlikte yetiştiricilik sayesinde yerden tasarruf, “bir taşla üç kuş” işte buna denir. Her ne kadar hayvanlar konusunda kötü ünleri olsa da, dünyanın yaşayan en eski uygarlıklarından biri olan Çin’in bu konuda yaşına ve deneyimlerine saygı duymamak mümkün değil. Öte yandan, bir çok sıcak ülkede mısırın, bu defa patatesi gölgelemek için tercih edildiğini okuyoruz. Büyük İskender Diyojen’in tepesine dikileceğine başka yerlerde dikilmeliymiş, belki o zaman fetih konusunda mısır bitkisine rakip olabilirmiş (bkz. Michael Pollan, Etobur-Otobur İkilemi).

Sözde zirai zehirler çiftçilerin işini kolaylaştırmak için var, oysa tam tersine bizi yüzlerce bedava işçiden mahrum ediyorlar. Zira kardeş bitkiler zararlılara karşı kullanıldığında yüzlerce bedava elemanı yardıma çağırıyor. “Evet, ama nasıl?” sorusuna deneyimli çiftçiler “tonlarca çiçekli bitki ekerek” diye yanıt veriyor. Özellikle hodan (borage), aynısafa (calendula), dereotu (dill), deli otu / kuduz otu (sweet alyssum), fesleğen (basil), sarımsak otu (garlic chives),  keklikotu/yabani mercanköşk (oregano) bu listede adı en çok geçenler.

Dipter (Hoverfly)

Bazı bilimsel araştırmalar listedekilerin yanısıra, tüm diğer çiçekli bitkilerin zararlı sorununu azalttığını teyit etmiş. Bahçelerinde erken yaprak biti veya diğer özsu emici zararlılarla sorun yaşayanlara kardeş bitki olarak bol bol çiçek ekmeleri özellikle öneriliyor. Örneğin Türkçe’de dipter  (hoverfly) adıyla anılan, yabani arıya benzer sineklerin larvaları bu tip zararlılarla besleniyor ve nöbeti diğer bir avcı böcek olan uğurböceklerine devretmeden önce bit nüfusunu hatırı sayılır ölçüde azaltıyor. Bilim insanları dipterlerin havada gezinmesinin çok fazla enerji gerektirdiğini, dolayısıyla da bunların çiçek nektarlarına yakın kalmayı tercih ettiğini keşfetmiş. Eğer sevdikleri bitkiler olursa bütün yaz bahçelerimizde boğaz tokluğuna çalışmaya razı oluyorlar. Bu küçük işçilerin en sevdikleri bitkiler, yukarıda sayılanlara ilaveten, özellikle kişniş (cilantro/coriander) ve rezene (fennel).

Saka ve ayçiçeği

Daha iri zararlılara karşı ise imdadımıza kuşlar yetişiyor. Florida’da dört organik çiftlikte gerçekleşen araştırmalarda kara lahana türleri, sakız kabağı, domates ve diğer sebzeler arasına ekilen ayçiçeklerinin kuş nüfusunu ikiye katladığı, dolayısıyla da zararlı nüfusunu azalttığı görülmüş. Zira ayçiçeklerini gözetleme kulesi niyetine kullanan kuşlar gözlerine kestirdikleri tırtıllar, çekirgeler ve diğer küçük böceklerle kendilerine ziyafet çekiyorlarmış. Demek ki “iş bilenin, kılıç kuşananınmış,” aklı olan çiftçi aralara bir iki ayçiçek ekerek pek çok işten de, dertten de kurtulabilirmiş.

Biz domateslerin aralarına bol bol kadife ve fesleğen ekiyoruz, şimdiye kadar bunların çok yararını gördük, ancak fesleğenin domates gölgesinde fazla büyüyemeyeceği ve benzer kökleri olduğundan birbirlerinin besinlerine talip olacakları söyleniyor. Domateslerin aralarına turp ve kişniş ekilmesi öneriliyor. Domatesler büyüdüğünde turplar toplanmış oluyor, bırakılan bir kaç kişniş bitkisi ise domatese arkadaşlık edip, avcı böcekleri beslemeye devam ediyor.

fotoğraf

“Yapardım, ama yerim dar” diyenler için de kulağa küpe olacak araştırmalar var. Ziraatçilerin birlikte yetiştiricilikte verimi ölçme ve değerlendirme birimi “alan eşdeğer oranı (AEO) / (land equivalent ratio (LER)" olarak biliniyor. Örneğin yavaş yetişen ve çok yer kaplayan karnabahar bitkisinin AEO değeri 1 olarak kabul ediliyor. Ancak Pakistan’da denenmiş yönteme göre karnabaharlar arasında marul yetiştirilince, metrekare başına  AEO değeri belirgin olarak yükseliyor. Brokoli, karnabahar, domates gibi baskın bitkilerle birlikte yetiştirilen marul, kırmızı hindiba veya kuzukulağının AEO değerini yükselttiği görülüyor. Sevinerek gördük ki, ülkemizde de kayısı ve kiraz fidan yetiştiriciliğinde ara ürün olarak marul ve turp ekilerek benzer bir araştırma yapılmış, sonuç gayet olumlu görünüyor.

Bu yaz, inşallah, sebze bahçemiz çiçek bahçesine taş çıkartacak. Büyük, organik marul bahçelerinde kardeş bitki olarak bolca kullanıldığını duyar duymaz hemen koleksiyona kattığımız deli otları (sweet alyssum) ve bir zamanlar ektiğimiz, şimdi havasına göre şurada burada bitiveren kişnişler, tereler, kadifeler, dereotları ve kosmoslara artık ayçiçekleri, dereotları, keklik otları, adaçayı, ne yapacağımızı bilemediğimizden çılgınca tohuma giden sarımsak otları eşlik edecek. Dileriz önümüzde iyi ve güzel bir bahar ve yaz olsun, büyük küçük tüm bahçeler ve herkesin sofrası bereketle dolsun, kulaklarımız ise hep güzel haberler duysun.

Önemli Not:

        "Yalnız açığa çıkan ışığı görebiliyorsan,
        Yalnız söylenen sesi duyabiliyorsan,
        Ne görebiliyorsun,
        Ne duyabiliyorsun." Halil Cibran

Türkiye'deki Japonya Büyükelçiliği, depremde mağdur olanlara yardım amacıyla Türk Lirası banka hesabını oluşturmuştur.
Bağış yaparken lütfen adınızı soyadınızı dekonta yazdırınız.
Hesap Adı: Japonya Büyükelçiliği (Japonya Depremi Hesabı)
Hesap No.: 107-6296755
IBAN: TR75 0006 2000 1070 0006 2967 55
...Banka Adı: Garanti Bankası
Şube Adı: Tunalıhilmi Şubesi (No. 107)

Sepetim kolumda, bahçe yolunda

Tüm hafta olduğu gibi bugün de Meyvelitepe pırıl pırıl güneşliydi.

Fakat yukarıdan izlediğimize göre 200 metre yüksekliğe kadar her yer kesif bir sis altındaydı. Böyle günler bulutlara yukarıdan bakıyor gibi oluyoruz. Akşam öğrendiğimize göre İstanbul  dahil tüm Marmara böyleymiş.

Geçen hafta hazırladığımız bir askıya yardımcımız yokluğumuzda boş durmayıp hurmaları asmaya başlamış bile. (Kurutma tarifi için "Hurmalar" yazısı sonundaki "güncelleme"ye bakınız lütfen.)

Rüzgarın etkisiyle kuruyup küçülünce aralara birer dizi daha asmış. Bugün iki askı daha hazırladık. Meyveler olgunlaşmadan hepsini soyup askılara asmamız gerekiyor.

Bu yıl hurmalarla zeytinler üst üste geliyor. Zeytinler de iyice kararıp kıvırcıklaşmaya başladılar. Yarından itibaren lodos geliyormuş. Lodos zeytinlerdeki kıvırcıklaşmayı hızlandırır. Görünüşe göre bayram haftasında zeytin toplayıp, salamura yapacağız.

Kaolin sayesinde zeytinlerde yine kurt yok. Başa dert bir zararlıdan zehir kullanmadan, çevreye zarar vermeden bu kadar kolay bir şekilde kurtulmayı keşfetmiş olmaktan mutluyuz.

Hemen hemen bütün günü bahçede geçirdik. Yaz sebzelerimizin bazıları hala direniyor.

Fasulyeler yazın bile yemediğimiz güzellikte, az da olsa bizi fasulyesiz bırakmıyorlar.

Yükseklerde meyve bağlayıp zor şartlarda büyümeyi başaran iki iri pembe neredeyse kızardılar.

Yaz sebzeleri biterken kışlıklar gelmeye başladı bile. İşte yokluğumuzdan istifade büyüyüp hasat edilmeye hazır hale gelmiş bir karnabahar, üstelik bitsiz.

Lahanaların biraz daha zamana ihtiyacı var.

Brüksel lahanalarından bazı kökler toplanacak duruma geldiler. Bit saldırısını ev yapımı sarımsaklı, acı biberli, sabunlu su ilacımızla atlatmış görünüyoruz.

Organik tohumlardan çimlendirdiğimiz pırasaların bir kısmı, bir sebze adasında hala tüm güzellikleriyle çiçekte olan kadife çiçekleri ve havuçlarla birlikte büyümedeler. Fide olarak başka bir yere diktiklerimiz çoktan yeme büyüklüğüne geldiler ama hasat etmek için biraz soğuk yemeleri gerekir.

Bahçenin tamamına bakla ekiyoruz. Alt bahçe bitti, naşi fidanlarının bulunduğu orta bahçeye ekiyoruz. Yardımcımız toprağın tavını görünce hem çapalayıp hem de ekiyor. Baklanın havadan aldığı azotu toprağa vererek bir dekarda 25 kilo saf azot gübrelemesi yaptığı düşünülürse baharda kompost dışında başka gübre vermemize gerek olmayacak.

Gojiler güneşi görünce fırsatı kaçırmamışlar. Hazırda tuttukları meyvelerini hızla büyütüp kızartıverdiler. Bu resim bu yılın fidanından.

Üstelik de meyve büyüklükleri bu yılın rekorunu kırıyor. Her geçen gün bu bitkiyi biraz daha tanıyoruz. Bu kadar uzun süre ve devamlı meyve veren bir başka bitki daha bilmiyorum. Uyguladığınız bakımın etkisini de en geç on gün içinde gösterecek kadar hızlı. Bitkiler aleminde az görülen bir durum.

Mevsim sebebiyle günlük bahçe sepetimize girenler de değişti böylece. Bu günün sepetinde, fasulye, kırmızı patlıcan, domates, kıvırcık, taze soğan, roka, havuç, brokoli, brüksel lahanası ve yılın ilk karnabaharı var.

İlk kez geçen yıl yorumlayıp, bu yıl biraz daha geliştirdiğimiz sebze adaları tekniğimiz, yılın zor şartlarına rağmen üstünlüğünü bir kez daha gösterdi.

Yükseltilmiş yastıklarda çok zengin organik malzeme, kompost, kemik tozu, odun külü gibi doğal gübrelerden oluşan karışımı mikoriza ve çeşitli faydalı bakterilerden mikroorganizma takviyesi ile yaşayan bir ortam haline getirdik. Biribirine uyumlu bitkileri birlikte ekerek pek çok olası problemi önledik. Elbette, bu yıl da çıkarttığımız bazı dersler var. Önümüzdeki yıl daha da geliştirmemiz gerekiyor.

Mevsim geçişi sebebiyle adaları da gözden geçiriyoruz. İlk yaptığımız şey mevsim sonunda adalardaki toprağın durumu anlamak oldu. Bir miktar toprağı tahlile gönderip analiz yaptırdık. Sonuçlar çok ilginç çıktı. Bundan başka bir yazıda söz edeceğim.

Yaz Halleri - 3 (Diğerlerinin bazıları)

Bu yıl acı biberler ile tatlı biberleri biribirine uzak diktik. Çapraz tozlaşmayı önlemek için her bir çeşit biberi diğerinden en az 200 metre uzağa dikmek gerekiyor. Buna göre bizim arazinin kilometrelerce uzunlukta olması gerekir ki, bu mümkün görünmüyor. Biz de tatlılarla acılar arasında 80 metre kadar mesafe bırakabildik. tatlılar hala tatlı olduğuna göre önemli bir sorun yok demektir.

Geçen yılki adalarda acıları yetiştiriyoruz. Burada da her çeşiti hiç olmazsa başka bir adaya diktik.

Bunlar Bhut Jolokia. Yeni yeni meyve bağlayıp büyütmeye başladılar. Bilmeyenler için söyleyeyim. Dünyanın en acı biberi şeklinde bir ünü var. 1 milyon scoville acılık değerindeymiş.

İkinci ve üçüncü de yine ikişer kök de olsa bahçede.

Bunlar da 400 bin scoville ile dünya dördüncüsü habanero'lar. Hem turuncu hem de kırmızısından var. Üzerleri salkım salkım biber dolu.

100 binlik thai'ler galiba bunların yanında baklava gibi kalacak.

Sakın bu biberleri ne yapacaksınız diye sormayın. Açıkçası bilmiyorum. Hiç bir şey olmazsa ev yapımı organik zararlı ilacı yaparım. Thai'lerle yaptıklarımız çok etkili olmuştu.

Tatlı biberlerimiz de epey çeşitli. İri, etli kırmızı ve sarı kaliforniya biberleri, yağlık biberler, ince uzun ve çarliston biberler vs. çok ekmişiz. Sebze toplamaya indiğimde fazla zaman alıyor diye çoğu zaman es geçip eşime bırakıyorum :)

Üç grup halinde ektiğimiz fasulyelerde ikinci grup bu ara tam verime geçti. Bunlar yavaşladığında üçüncü grup başlayacak. Ayrıca kurufasulye olsun diye İspir fasulyesi de ektik bu yıl.

Karpuzlar on gündür olmaya başladılar.Bu yıl kavun ve karpuzlar da çok çeşitli. Öyle ki, her çeşitten en fazla iki-üç kök dikecek kadar yerimiz var.

Güvey fenerleri çılgın gibi. Sebze adalarında normalin üç misli büyüdüler. Üzerleri meyve dolu. Yeni yeni bazıları kabuk kurutup meyvelerini sarartmaya başladılar.

Bir kaç fidan dışında nashileri topladık. Mükemmel oldular. Tadına bakanlar ne diyeceklerini bilemiyorlar. Çok sulu, kütür kütür gevrek, aromalı ve tatlı. Köyde bazı dostlar naşilik kurmak için planlama yapmaya başladılar.

Bir süredir her gün iki-üç gibi aldığımız patlıcanlar sanırım bir hafta içinde yeni verime geçmekte olan günebakan ve aydın siyahı çeşitleriyle baskın verecekler. Ufukta yine bayram patlıcanı dağıtmak görünüyor.

Haziranda başlayan gojilerde henüz hız kesme emaresi yok. İncecik dallar hemen yeşil meyvelerle dolup bir kaç günde de büyüyüp kızarıyorlar. Bunlar bir gün önce tamamen toplanmışlardı.

Görebildiğimiz kadarıyla bunlardan 15 kadar var. bazıları 50 kilo civarında görünüyor. Herhalde 5-6 tane de sağa sola saklanmış ya da komşunun bahçesine kaçmış çıkar. Bunlarla ne yapacağımızın da bir yolunu bulmak gerek. 50 kiloluk bir kabağı kesip, üç kilosundan tatlı yapıldıktan sonra geriye kalan 47 kilo ne yapılır ki?

Mutfak bir süredir konserve, sos, reçel imalathanesine döndü. Eşim bu durumdan biraz şikayetçi. Sürekli ya fasulye konservesi, ya kışlık pembe domates sosu, ya da çilek reçeli yapılıyor.

Bu arada çilekler normal seyrinde ve sabit bir hızla çilek vermeye devam ediyorlar. Acaba bunlardan hiç şekersiz reçel olur mu diye düşünmeye başladım.

Sonuçta, geçen yıl planlayıp denemesini yaptığımız sebze parkı bu yıl biraz daha gelişti. Yaratılan farkın sebeplerini daha net görmeye başladık. İşin sırrı toprak ve toprağın özelliklerinde. Yapısı, barındırdığı mikroorganizmalar, bitkilerle birlikte birbirini destekleyip tamamlayan yüzlerce bakteri, mantar, maya, küf, solucanlar, bitki kökleri, mikorizalar vb. toprağı yaşayan, canlı bir ortam haline getiriyor. Düşen hemen her tohumu yeşertip besleyecek, büyütecek bir denge kuruluyor ve bu kendi dinamikleriyle sürekli hale geliyor. Bu konudaki bulgularımızı ileride ayrıca çok detaylı paylaşmaya çalışacağız.

Yaz Halleri - 2 (Domatesler)

Yazmaya zaman kalmayınca yazacak şeyler de birikiyor. Birikenlerin hepsini bir seferde yazmak da içinden çıkılmaz bir hale geliyor.

Pek çok şey oluyor aslında. Geçen yıl başladığımız sebze adaları serüveni bu yıl sebze parkına dönüşmüş olarak rüştünü bir kez daha ispatladı. Bunun yanında, toprak hazırlığı, kullanılan malzemeler, birlikte dikilen veya dikilmeyen bitkiler, sebze çeşitleri vb. hepsi bir deneyim zinciri oluşturuyor.

Her gün durumu değerlendirip, gelecek yıl neleri nasıl yapacağımız hakkında kararlar alıyoruz (umarım unutmayız). İyi olanlar ve iyi olmayanları ayrıştırıp, nasıl daha da iyi olabilir bulmaya çalışıyoruz.

Sebze parkındaki ve bahçedeki tüm gelişmeleri anlatmanın yanısıra, özellikle toprak hakkında anlatacak çok şey var.

Bugün sadece sebze parkındaki domateslerden söz edip, diğerlerini (umuyorum ki) birer gün ara aktarmaya çalışacağım.Bir blogda, bizim gibi bahçe bloglarıyla dalga geçiliyordu, iki çapa salla, şak bir fotoğraf, ne yalan söyliyeyim doğru. Kan ter içinde bahçeye daldığımda en son aklıma gelen şey fotoğraf makinası oluyor.

Mayıs ortalarında domates fidelerini diktikten sonra havalar bir tuhaf gitti. Peşpeşe günlerce devam eden yağmurlar geldi. Haziranda çok soğuk ve yağmurlu bir hafta geçirdik. Bunun sonunda hemen hemen tüm marmarada tam bir domates felaketi yaşandı. Bize yakın ticari domates üretenler tek bir domates almadan tüm bitkilerini söktüler.

Bundan biz de etkilendik. Başkalarının tersine bizim fideler çok güzel gelişim gösterdiler. Ancak tepe yapraklarında deformasyonlar, meyve tutumunda eksiklik gözlemledik. Fakat, sanıyorum ki, yine sebze adaları sayesinde çok güçlü olan bitkiler olumsuz etkileri Temmuz ortasından itibaren attılar ve kaybettikleri zamanı hızla kazanmaya başladılar.

Bu yıl domateste hepsi evladiyelik çok çeşitimiz var. Öyleki bu kadar fazla çeşit bizim sebze adalarının kapasitesini aştı. Her çeşitten üçer beşer fide dikebildik ki, bu çok sevdiğimiz çeşitlerden yeterince dikemememize sebep oldu.

Bu yüzden gelecek yıl çeşit sayısını azaltacağız. Elbette bunu yaparken bir kaç şeyi göz önüne alacağız. Bunlar, iklime uyum, lezzet ve verimlilik. Bu yılki genel domates problemi de iyi bir deneyim oldu. Çünkü bazı çeşitler çok az ya da hiç etkilenmezken, bazıları daha fazla etkilendiler.

Bu sarı brendywine'lar, gelecek yıl çok aşırıya kaçmadan bulunduracaklarımızın arasında.

Pembeler tabii ki en vazgeçilmezler arasında.

Yirmi yıllık turuncumuz bahçemizin kraliçesi.

Bu çeşidin bizdeki ikinci yılı. Bize gelişi çok maceralı oldu. Bundan sonra da uzun yıllar bizimle olacak inşallah, çünkü o gerçek bir prens. Bugünün birinci sorusu bu çeşit ile ilgili olsun. Görünüş olarak buna benzer çok domates çeşiti var ama bunun çeşitini tam olarak bilene tohumlarından göndereceğiz ve bizi minnetle anacağından eminiz.

Bu yılın ilk olgunlaşan iri pembelerinden biri. 900 gramdan biraz fazla geldi. Bahçede bundan daha iri epey domates var. Bakalım geçen yılın bahçe rekoru 1140 gramı geçebilecek miyiz.

Tepesine neden bir cherry koyduk? Geçenlerde böyle bir domatesi gazete haberi yapmışlar, kiloluk domates diye hayretle manşet atmışlardı. Resimde tepede bir cherry vardı. Latife olsun diye ben de koydum bir tane.

Bu da günün ikinci sorusu olsun. Bunun (kırmızıların) ne olduğunu tam olarak ve çeşiti ile bilene tohumlarından göndereceğiz. İkisini birden bilen olursa fazladan güzel bir çeşit tohum daha.