Meyvelitepe

Hurmalar

Yine hurma zamanı geldi. Geçen yıl hurma kurutmayı tanıtmamızdan sonra bu yıl pek çok kişi hurma kurutma faaliyetine girişti. Çevremizden ya da köyden olanlar tadına bakma fırsatı bularak bu yıl hurmalarını kurutma kararı vermişti. Pek çok kişi de henüz tadına bakmadığı halde mantıklı bulduğu için hurma kurutuyor.

Çok güzel bir meyvenin sadece kısa bir dönem değerlendirilmesi yerine tüm yıl tüketilebilecek bir lezzet olarak yaygınlaşması sevindirici, keyif verici bir şey.

Hafta sonu yaklaşık 600 kadar hurmayı soyduk, saplarından dörderli beşerli iplere bağladık, kaynar suya batırıp çıkardık ve sundurmanın altında özel olarak hazırladığımız çıtalara bağladık.

Ağaçta hala bir bu kadar daha hurma var. Bir kısmını olgunlaşmaya bırakacağız. Kalanını da soyup kurutmaya devam edeceğiz. Olgunlaşmış hurmalar için de ayrıca başka bir muhafaza ve değerlendirme şeklimiz var. Tabii ki o da çok leziz. Ondan sonraki bir yazıda bahsederiz.

Bu yazıyı yazarken bir yandan da TV'deki GDO tartışmasını izliyorum. Sabancı Üniversitesinden bir genetikçi, bir de toksikoloji uzmanı biribiriyle paslaşarak GDO'lu ürünlerin ne kadar iyi, ne kadar sağlıklı olduğunu anlatmaya çalışıyorlar.

Neymiş, mısıra Bacillus Thuringiensis geni koyulduğunda zehirsiz mısır üretilmesi mümkün oluyormuş, bu sebeple de çevreye ve sağlığa çok yararlıymış. Diyor ki sn.genetikçi prof, mısır da doğadan Bacillus Thuringiensis de doğadan, bundan daha doğal ne olabilir ki(ymiş). Toksikçi hemen atlıyor, GDO'lu ürünlerin sağlığa zararlı olduğuna dair bir kanıt da yokmuş zaten. Hem Bacillus Thuringiensis'i "organikçiler" kullanırmış (buradan GDO'ya bir pay biçiyor).

İkidebir de "bilimsel" lafını cümlelerinin arasına sokup söylediklerine saygınlık ve inanılırlık kazandırmaya çalışıyorlar. Açıkçası onlar adına utandım.

"Organikçi" olmaya çalışan bizler de Bacillus Thuringiensis bakterisi içeren, organik sertifikalı bir ürünü kelebek larvalarına karşı doğal düşman olarak gerektiğinde kullanıyoruz. Fakat, Bacillus Thuringiensis'in bir geninin mısırın DNA'sının içine konması, dolayısıyla da görünüşü mısıra benzeyen ama artık başka bir DNA'ya sahip bir bitkinin yaratılması başka bir şey. Genetik uzmanı bir profesöre GDO'yu böyle anlattıran nasıl bir motivasyon olabilir ki?

Mısır çok eski bir bitki. DNA'sında tırtıl öldüren bir gen olması gerekiyorduysa olurdu zaten. Mısırın DNA'sını değiştirerek çevreye yararlı olunacağı iddiası için ise ne diyeceğimi bilemedim artık.

Anladığım bunlara kısırlık geni de konmuyormuş. Yani çapraz tozlanma ile normal ırkları da kirletebilecek. ABD ve Kanada'da bu kirlenmenin oldukça yaygın olduğunu da biliyoruz.

Bitki DNA'larının değiştirilmesi, kimyasal gübre sanayileri ve binlerce değişik zehirden sonra tarımın bir sanayi şeklinde yürütülmesinin kaçınılmaz bir noktası. Çevre filan kimsenin umurunda değil. "Çevre", fikri satmak için satır aralarında kullanılan bir malzemeden ibaret. "İnsan" ise cebinden parası alınması gereken tüketici. Maksat maliyetler düşsün, kar artsın, transgenik tohumlar vasıtasıyla insanın yiyeceğine de hakim olunsun. 

Profesörler hala konuşuyor. Karşı tezi savunan sağlıkçı profesöre her yönden saldırıyorlar. Bu arada Koruma Kontrol Müdürü de telefon ile katıldı. Özrü kabahatinden büyük bir açıklamayı kamu oyuna sunmakla meşgul. Diyor ki, etiketlere GDO yoktur ibaresinin yazılması yasakmış, haksız rekabet olurmuş, zaten %09'a kadar GDO'lu katkı GDO'suz sayılırmış. Olmayan bir şeyin de yazılmasına gerek yokmuş. Bir takım bilim kurulları sağlığa zararlı olmadığı şeklinde rapor verirlerse sorun yokmuş vs. Ne yazık. İster istemez çernobil olayından sonra ilgili bakanın ekranlarda çay içmesini hatırladım. Burada tek söz konusu edilmeyen "insanlar". Birileri onların adına karar veriyor zaten. "Ben binde bir bile içinde GDO'lu bir şey olan istemiyorum" deme hakkımız yok anlaşılan.

Konuşmalar devam ediyor. GDO'nun ne olduğu çok konuşuldu, yazıldı çizildi. Fakat görünen o ki bundan sonra yapılabilir olanları hep birlikte çok tartışacağız.

Hurmalara dönersek, nasılsa satmıyoruz, etiketimiz de yok. Göğsümüzü gere gere söyleyebiliriz, bunlarda GDO yok, binde bir bile yok. Kurutuldukları için kışın da yenirler, yazın da. Üstelik bu hurmaları yaz aylarında yemenin de hiç bir mahzuru yok :)

Tam da GDO tartışmalarının üzerine geldi. Kurutulmuş hurma çok iyi bir çikolata alternatifi. Şimdi tam hurma zamanı. Herkese hurma kurutmayı tavsiye ediyoruz. Manavdaki karpitlenmiş hurmalar kurutmak için işe yaramaz. Büyük şehirlerde yaşayanlar, bu hafta sonu şehir dışına çıkın. Bir hurma ağacı bulun, sahibiyle konuşup meyvelerini satın alın. Pişman olmazsınız.

Bize yakın hurma bahçesi olan bir dostumuz bu hafta sonu hurmalarını toplayıp İstanbula götürdü. Kurutacak olanlara verecek. İlgilenen olursa bize mesaj yazın irtibat sağlayalım.

Güncelleme: Hurmanın kurutulması ile ilgili ayrıntılı tarifi bir kez daha vermek herkesin işini kolaylaştıracak gibi görünüyor. Aldığınız turunculaşmış, ancak henüz hiç yumuşamamış hurmaları (çikolatalı ya da diğeri farketmiyor) elma gibi soyduktan sonra sapından, sapı yoksa paket gibi, pamuk ip veya çok ince olmayan sağlam bir iplikle bağlayın. İpten tutarak kaynamakta olan suya daldırın ve içinizden 10'a kadar sayıp, hurmayı çekin. Kaynar suya girip çıkmış hurmaları hemen veya bir tepside biriktirdikten sonra hazırladığınız bir çıtaya birbirlerine değmeyecek şekilde, yağmur almayacak, havadar bir yere asın. Güneş görmeleri şart değil, rüzgar alırlarsa daha çabuk kuruyorlar. Asılan hurmalar bir süre sonra suyunu kaybettiğinden biraz kararıp küçülecektir. Bir süre sonra hurmaların renkleri günkurusu kayısıdan daha koyu kahve olacaktır. Bu esnada üstlerinde beyaz, pudra şekerine benzer tozumsu bir madde oluşmaya başlayabilir, aslında böyleleri daha makbul, ama hepsinde olmayabiliyor. Kuruma süresi hava şartlarına bağlı olarak bir ila iki ay sürebiliyor. Lakin ikinci haftadan sonra tadına bakmaya başlayabilirsiniz. İyice kuruyan hurmalar kuru ve havadar bir ortamda, örneğin bir sepette muhafaza edilebiliyor. Yılbaşından sonra ise hediyelik poşetlere koyup sevdiklerinize götürebilir (tabii yeterince yapmışsanız), evde de jelatin poşetlerde saklayabilirsiniz. Yapacak olanlara şimdiden kolay gelsin ve afiyet olsun.

Uluslararası "350" eylem çağrısı - 24 Ekim 2009

 Bu  bir davetiye

"Bu bir davetiye – birlikte bir hareket başlatmak, küresel ısınmaya dur demeye bir gün ayırmak için bir davetiye." 

İş, ev, sorumluluklar... Tüm bunların arasında yüz yüze olduğumuz bir gerçeği de unutuyoruz... İklim değişikliği... Henüz vakit var... Yapabileceklerimiz de var... Buna inanlardan sizlere bir davet var... İşte davet mektubunuz...
Sevgili Dünya...
Bu bir davetiye – birlikte bir hareket başlatmak, küresel ısınmaya dur demeye bir gün ayırmak için bir davetiye.

 

350 Org. Flickr Fotoğraf Albümünden

Biz dünyanın dört bir yanından bir grup insanız, yaşlı ve genç, bilim insanları, yazarlar ve aktivistler olarak ortak bir amaç için buluştuk. Dünyadaki en önemli sayının ne olduğunu biliyoruz: 350. Bu sayıyı dünyanın bugüne kadar karşılaştığı en tehlikeli krizi çözmek için nasıl kullanmamız gerektiğini de biliyoruz. Ancak bunu sadece sizin yardımınızla başarabiliriz.
Bir sene önce dünyanın en önemli hava bilimcilerinden NASA’nın James Hansen’i ve yardımcılarının yaptıkları araştırmalar ve çalışmalar çok önemli sonuçlar ortaya çıkardı. Eğer atmosferdeki karbondioksit miktarını 350 parça / milyona indiremezsek dünyamızın medeniyetlerin oluşmasına ve canlıların yaşamasına imkân veren yapısını tamamen kaybedeceğiz. Dünya’nın bildiğimiz Dünya olabilmesi için atmosferdeki karbondioksit miktarının 350 parça milyonun altında tutmak zorundayız.
Kötü haber 350 parça / milyon sayısını çoktan geçmiş olmamız – şu an atmosferdeki karbondioksit miktarı 389 parça / milyon. Bu nedenle kutuplar eriyor, kuraklık her yeri etkiliyor, bu nedenle sıtma gibi bulaşıcı hastalıklar yayılarak daha önce görülmedikleri yerlerde salgın haline geliyorlar.
İyi haber ise, ne yapmamız gerektiğini biliyoruz. 350 sayısını hedefleyerek atmosferdeki güvenli karbondioksit miktarına geri dönebiliriz. Bunun için en güzel fırsat bu Aralık ayında Kopenhag’da gerçekleşecek. Dünya liderleri yeni bir iklim politikası belirlemek için Aralık ayında Kopenhag’da buluşuyorlar. Bizim görevimiz liderlerimizin çevre (ve bizim geleceğimiz) için doğru kararları aldıklarından emin olmak: en yeni bilimsel bulgulara, yani 350 sayısına, dikkat ettiklerinden emin olmalıyız.
Planımız şu: 24 Ekim günü sizden yaşadığınız yerde dünyadaki en önemli sayıyı (350) herkes tarafından görünebilir hale getiren bir organizasyon düzenlemenizi istiyoruz. Bugün itibarı ile sitemize kayıt edilmiş 500’den fazla organizasyon var – örneğin tam 24 Ekim günü Abikalike, Nijerya’da ve TKTK’de yöreliler bir kampanya ile 3,500 ağaç dikecekler. Bu sivillerin, sizin gibi insanların bugüne kadar iklim değişikliği için organize ettiği en büyük hareket olacak. Şu ana kadar 50’den fazla ülkeden insanlar bu sorumluluğu yerine getirmek için 24 Ekim günü çalışmaya söz verdi. Ancak bu hareketi büyütmek zorundayız – sizin, şehrinizin, köyünüzün ve ülkenizin desteğine ihtiyacımız var.
Bunu gerçekleştirmek zor değil – size fikir ve uygun materyalleri bulmakta yardımcı olabiliriz. Ancak ilk adimi atıp gerçekleştirmek istediğiniz organizasyonu 350.org adresinde kayıt etmeniz, arkadaşlarınızı ve komşularınızı planlarınızdan haberdar etmeniz gerekiyor. Dâhil olduğunuz grupları da harekete geçirin – okulunuz, okul aile birliğiniz, arkadaşlarınız, dans kulübünüz..  İnsanlar yardım etmek isteyeceklerdir, özellikle bu girişimin ne kadar önemli olduğunu anladıklarında. Bu enerji tasarrufunu sağlayan elektronik aletler kullanmaktan bile daha önemli – bu dünyanın enerji politikalarını etkilemek için karşımıza çıkacak nadir fırsatlardan bir tanesi.  24 Ekim günü,  Kopenhag’da Aralık ayında gerçekleşecek Birleşmiş Milletler çevre konferansından tam 6 hafta önceye denk geliyor. Ve 24 Ekim günü, bilim adamlarının söylediklerini dünyaya dinletmek için sahip olduğumuz en büyük ve belki de en son şans.
Amacımızı yalnızca küresel bir hareket ile gerçekleştirebiliriz – ve bu hareket çoktan dünyanın dört bir yanını sarmaya başladı. Kamerunlu çiftçiler, Çin’de öğrenciler, hatta dünya kupası kayakçıları 350 sayısını duyurmak için çalışmaya başladılar. Kiliseler çanlarını 350 kere çaldılar, Budist rahipler sırtlarını Himalaya dağına yaslayarak vücutları ile 350 sayısını oluşturdular… 350 sayısı her dilde aynı, her kültürde ses buluyor, bu nedenle bugün 350’dan daha önemli bir mesaj ve bilimsel kanıt yok.
Bunu insanlığın önündeki son sınav olarak düşünebilirsiniz.  Atmosferimizi ve geleceğimizi kurtarmak için gereken cesareti, sorumluluğu ve yaratıcılığı çok geç olmadan bulabilecek miyiz?  Sizin yardımınız ile 24 Ekim’i geleceğimiz için doğru şeyi yapabileceğimizi gösterdiğimiz mutlu ve umutlu bir güne dönüştürebiliriz!
Bize katilin ve 24 Ekim organizasyonunuzu internet sitemizde kayıt ettirin,
Hep birlikte çalışmaya devam etmek umudu ile,

Bill McKibben – Yazar ve Aktivist- ABD
Vandana Shiva - Physicist, Aktivist ve Yazar – Hindistan
David Suzuki – Bilim Adamı, Yazar ve Aktivist - Kanada
Bianca Jagger – Dünya Gelecek Konseyi Başkanı  (World Future Council)  - İngiltere
Tim Flannery - Bilim Adamı, Yazar ve Gezgin –Avustralya 
Bittu Sahgal -  Sanctuary Dergisi Editorü - Hindistan
Andrew Simmons – Çevre Savunucusu – St. Vincent ve Grenadines
Christine Loh - Çevre Savunucusu ve Parlamenter- Hong Kong

Bu yazı "Küresel Eylem Grubu" web sitesinden alınmıştır.

350 logosunu blogunuza buradan yükleyebilirsiniz.

Etkin Mikroorganizmalarla Yakın İlişkiler

illustrator: Angus McBride

"Fonda karanlık vardı, simsiyah giysileri ve ateş saçan gözleriyle karşımda duran rakibime şaşkınlıkla baktım. Elimde ışıldayan kılıcı farkettiğimde yapılacak tek şeyin karşı koymak olduğunu hissetim. İçimde dev bir dalga gibi yükselen güç soluk alışlarımı sıklaştırıyordu. Daha önce hiç kılıç kullanmamıştım ama, her nasılsa kadim bir kılıç ustası gibi harekete geçtim, Tanrım ustaydım, çok usta. Dövüşmeye başladık, kara kılıçla ışıldayan kılıç havada çarpıştıkça, kapkara siluetli rakibimden yansıyan saf kötülüğü içimi acıtacak kadar derinlerde hissediyordum. Uzun ve yorucu bir dövüştü. Henüz kazanan yoktu. Havada asılı olan huzursuzluk içime işlerken, ter içinde uyandım. Saat gece yarısını çoktan geçmişti. Yatağın içinde bir süre dona kaldım, zorlukla nefes alıyordum. Bir süre sonra kendime geldiğimde bunun o çok önceden beri bilinen, yüreğimizin ve beynimizin derinliklerinde, varoluşumuzdan bu yana hazırlıkları sürdürülen büyük savaşın başlangıcı olduğunu hissettim. Armageddon başlamıştı, iyi ile kötünün mutlak savaşı. Uyuyan güçlere çağrı gönderilmişti. Hepimiz farklı yerlerde, farklı işlerle, farklı bir yaşam biçimi içinde sürüklenip giderken, zihnimizin derinliklerine saklanmış kutu açılmıştı. Harekete geçmek zamanıydı. Yolumuzu içimizden gelen sesi dinleyerek bulacak, belli bir noktada birleşip uyuyan güçlerin büyük beyaz birliğini oluşturacaktık. Bu savaşta görevimiz iyilerin işini kolaylaştırmak, bitaraflar grubunu da iyiler tarafına çekerek kötülere üstünlük sağlamaktı. Belli ki kötüler de uyuyan güçlerini göreve çağırmıştı. Amansız ve çok uzun sürecek bu savaşta taraf olmayan kalmayacaktı. Mutlak iyi mi, yoksa mutlak kötü mü? O hangisini seçecekti?"

Eğer bugün kızım hala küçük bir çocuk olsaydı, uydurduğum bu fantastik öyküyü muhtemelen ona anlatacak ve bir taraf seçmesini isteyecektim. Çocuğum dehşete kapılır mıydı? Sanmam, ne de olsa onu zaten ben büyüttüm ve bu hezeyanlara alıştı, masal ve fantezi edebiyat aşığı haline gelmesi biraz da bundan galiba. Her neyse, iki bukashi kovasının beni böyle çılgın hayallere sürükleyebileceğini bilemezdim elbet. Çıplak gözle bakamayan insanlar grubundayım sanırım, hiç bir şeyi olduğu gibi göremiyorum, baktığım şeyleri hayal gücümün fonunda görebiliyorum ancak. Sevgili babacığımın bir hediyesi bu, onun fantastik öyküleri ve uçsuz bucaksız hayal gücüyle yoğurulan zihinlerimiz hayatı zenginleştirmeden, süslemeden duramıyor. Aslına bakacak olursanız gerçek bazen en çılgın fantezilerden bile daha ilginç ve şaşırtıcı olabiliyor.

Etkin mikroorganizmalarla yakın ilişkilere gireli beri, hayata bakış açım değişti demek pek abartılı olmaz. Bu aşırı heyecan ve coşkuyu bir başka yazıya bırakıp sadede gelecek olursam, söze bukashi kovalarından başlamam gerekecek. Bu kovaları fiziksel olarak diğer çöp kovalarından ayıran özellikleri içerde tabana yakın bir süzgeç, altta kalan boş kabine bağlanmış küçük bir musluk ve hava geçirmeyecek biçimde kapanan kapak. Daha önce bahçede kompost kapları hazırladığımızdan söz etmiştik, ancak organik mutfak atıklarını bu kaplara taşımak için biriktirmeye kalkıştığımızda bir süre bekleyen bu atıkların kullanılamayacak kadar pis kokulu, işe yaramaz bir çöp yığınına dönüşmesi planları bozmuştu. Ayrıca bunları taşınabilir bir kompost kabı içinde biriktirmek ise atıkların gübreye dönüşmesi çok yavaş olduğundan pratik bir çözüm olmamıştı. Bu durumda çöpler konusunda yeniden kullanılabilir kuru çöpleri ayırmaktan başka bir seçeneğimiz kalmamıştı. Ta ki, Japonya'da, Amerika'da ve bir çok ülkede yıllardır kullanılan bukashi kovalarının çevre bilinci gelişmiş ve bu savaşta taraf olmuş kişiler tarafından artık ülkemizde de üretilip (doğru duydunuz ithal değil) pazarlandığını öğreninceye kadar.

Bukashi (orj.Bokashi) Japonya'da çok eski zamanlardan bu yana kullanılan bir kompost veya gübre üretme yöntemi. Organik atıkların yararlı bakteriler ya da etkin mikrorganizma (EM) içeren malzemeyle karıştırılarak hava geçirmez bir ortamda biriktirilmesi ve fermente olarak gübreye dönüşmesine dayanıyor. Diğer yöntemlerden farklı olarak, bu sistemde ısı yükselmiyor, dolayısıyla etkin mikroorganizmalarla zenginleşen gübre müthiş bir güce dönüşerek toprağın canlı ve yararlı organizmalar bakımından zenginleşmesini ve yeniden yaşayan, canlı, sağlıklı bir ortama dönüşmesini sağlıyor. Başını Laktik asit bakterisi, mayalar ve fototropik bakterilerin çektiği bu organizmalar çoğaldıkları yerde, ya da bizim fanteziye dönecek olursak kötü bakteri türlerine karşı savaşta, üstünlük sağladıklarında toprağı ve hatta bedenimizi hastalık yapan (patojen) bakterilere karşı dirençli hale getiriyor. Taraf olduğumuz iyiler aslında hiç birimize yabancı olmayan, aksine günlük hayatımızda, hatta bedenimizin içinde bize hizmet eden görünmez güçler. Örneğin yoğurt, peynir, kefir, ekmek ve bunun gibi pek çok besini iyi bakterilerin özverili çalışmalarına borçluyuz.

Bu konunun bana en ilginç gelen ve beni fantezilere sürükleyen yanı ise bakteri toplumunun basit tarifi oldu. Bakteri toplumunu yöneten güçler iyiler (beneficial:yararlı) ve kötüler (putrefactive: çürümeye ve kokuşmaya sebep olan) olarak ikiye ayrılıyor. Asıl çoğunluğu ise "opportunist" olarak da tanımlanan tarafsız ya da fırsatçılar oluşturuyor. İyilerin baskın olduğu ortamda iyilerin hizmetinde çalışan bu grup, kötüler baskın olduğunda güçlü olan tarafa hizmet etmekte bir sakınca görmüyor. Güçlenen iyilerin hizmetine giren, mecazi olarak "koyun sürüsü" de diyebileceğimiz, büyük çoğunluk toprağın, suyun mikroflorasını düzenliyor, kötülerin yok edilmesine yardımcı olup her anlamda sağlıklı, temiz ve verimli bir ortam oluşturuyor. Öte yandan tersi gerçekleştiğinde kötü kokular, kirlilik, hastalık ve verimsizlik kara bir bulut gibi her şeyin üzerine çöküyor. Eh bu durumda, gel de taraf olma.

Neyse, tabii ki taraf olduk ve iki adet bukashi kovasında iyilerin çoğalmasına ortam hazırladık. Önce birinci kovayı doldurduk. Bunu yaparken dikkat edilecek en önemli şey, bu ortama bozuk, çürümüş, kokuşmuş herhangi bir malzeme atmamak. Bunun dışında fermentasyonu kolaylaştırmak için sulu atıkların fazla suyunu süzmek, iri parçaları mümkün olduğunca küçültmek ve kabı daima hava almayacak şekilde kapatarak saklamak gerekiyor. Süzgeçli bir kapta biriken taze organik atıklar, her akşam kovaya eklenirken iyice sıkıştırılıp üzerine bukashi karışımı serpiliyor. Sonuç çöp turşusu gibi bir şey oluyor, turşu gibi kokuyor, sinek vs. yapmıyor. İki günde bir kovanın çeşmesinden alınan birikmiş "turşu suyu" sulandırılarak gübre olarak kullanılabiliyor.

İşte, benim gözlerimle görüp, bizzat şahit olduğum mucizeye de bu noktada tanık olunuyor. Sulandırılmış "bukashi suyu" ile suladığım, "artık yaşamaya mecalim yok" diye inleyen minik saksıdaki gül coşup çiçek açıyor. Bütün yaz "buraların havası bana göre değil, beni güneye götürün" diye ağlayıp büyümeyi reddeden kırmızı begonvil geç kalmış çiçekleriyle bizi şaşkına çeviriyor. "Yeterince açtık bu yıl, artık bizden geçti" diyen papatyalar saksıdan sarı beyaz başlarını bir bir uzatmaya başlıyor. Öte yandan bir türlü başa çıkamadığımız ve son derece rahatsız olduğumuz banyo gider deliklerinden çıkan kötü kokular deliğe dökülen "bukashi suyu" sayesinde son buluyor. Bu suyun tuvaletlerde hijyen sağlamak için de kullanılabildiğini öğreniyorum, hatta bu konuda yazılmış bir tez "Em aktif" solusyonu ile kimyasal temizleyicileri karşılaştırıyor. Sonuç geçici bir zafer yerine zehirsiz ve daha uzun soluklu bir başarıya işaret ediyor.

Hazırladığımız çöp turşumuzu Meyvelitepeye götürüp yeni sebze adalarında açtığımız yatay bir çukura gömüyor, üzerini 15-20 cm. toprakla örtüyoruz. Artık fermentasyon orada devam edecek ve çok geçmeden ziyafete koşan solucanların da yardımıyla çöp turşusu son derece verimli ve sağlıklı bir toprağa dönüşecek. Bu karışımı altı kesilerek biraz toprağa gömülmüş bir varil içinde, her  kullanımda üzerini toprakla örterek biriktirdikten sonra kompost kaplarındaki karışıma veya doğrudan toprağa eklemek de mümkün.

Dünyada Bukashi hayranları ve uygulayıcılarının fikir alışverişi yaptığı bir çok blog var. Bunlardan birinde şehir ortamında yaşayan ve saksılardan oluşan bahçeleri bulunan Japonların bukashi kovalarında biriktirdikleri atıkları nasıl kullandıkları anlatılıyordu. Boş ve mümkünse derin bir saksının dibine biraz toprak döşeniyor, çöp turşusu ilave edildikten sonra yaklaşık 10  cm. toprakla örtülüyor. Sonra da saksının üst yüzeyi hava geçirmez bir nylon veya streç filmle sıkıca kapatılıyor. Yaklaşık bir ay kadar bir süre sonunda toprak ekime hazır hale geliyor. Bazen ekilmiş bitkileri çıkarıp saksının dibine bu turşuyu ekleyip üzerini toprakla kapatarak çiçeklerini yeniden aynı saksıya diktikleri de oluyormuş. Hatta Japonya'da eskiden nesilden nesile aktarılan bukashi başlatıcıları tıpkı mayalar gibi saklanıp kullanılıyormuş.

Uzun lafın kısası aslında girişte anlattığım fantezi çevrenize şöyle bir baktığınızda göreceğiniz gibi uzak bir olasılıktan söz etmiyor. Her yerden kötü kokular yükselirken, topraklarımız zehirlerle canlılığını kaybederken, havamız solunamaz hale gelirken, küresel ısınma Demokles'in kılıcı gibi tepemizde tüm canlı türlerini tehdit ederken, genetiğiyle oynanmış ürünler çok muhtaç olduğumuz çeşitliliği yok ederken dünyamız bizi taraf olmaya, yardıma çağırıyor. Her
ne kadar çok daha karmaşık olsa bile, insanlar da bakteri toplumuna benziyor biraz. Farkımız beyinlerimiz, vicdanlarımız ve hepsinden önemlisi seçme şansımız. Her seçimimiz tarafımızı belirliyor, bazılarımız iyi, bazılarımız kötü, bazılarımız ise bilinçsiz taraftarlar. Şimdi asıl soru şu: Ya siz, siz kimsiniz?

Doğa İçin Çal

Tüm insanlığın gözleri önünde ve ne yazık ki yine insanlar tarafından her gün biraz daha yaşanmaz hale getiriliyor.

Ekonomilerin, sistemlerin ve tabii ki bunları oluşturan insanlığın vaz geçemediklerinden dolayı, çok da uzak olmayan bir gelecekte aynı insanlık çocuklarından vaz geçmek zorunda kalacak; hem de bu kez hiç bir ayrım olmadan.

Duymak zamanı geldi de geçiyor. Artık herkesin, başta kendi yaşamında olmak üzere yapması ve değiştirmesi gerekenler var.

"Doğa İçin Çal", hala duymayanlara sesleniyor!

Miras

Epey oluyor, bir makaleye rastgelmiştim bir magazinde, son zamanlarda sık sık aklıma takılıyor, hatta yeni takıntım diyebilirim. Özellikle de renksiz kokusuz böcek ilacı reklamlarını gördükçe, sağımız solumuz biz istesek de, istemesek de sözde "insan sağlığına zararı olmayan" ilaçlara bulandıkça içim cızz ediyor. Cızz etmekle bir şey olmuyor, ama konu araştırılıp yazılırsa iyi bir şeyler olur belki. "Çoğu zaman fısıltıyla söylenenler, yüksek sesle söylenenlerden çok daha uzağa gider" diyen pek sevdiğim bir Çin atasözüne güveniyorum ve işte buradan her birinize fısıldıyorum.

Sözünü ettiğim, takıntı yaratan makalenin konusu bilinen adıyla "vücut yükü" idi. Aynı zamanda bir anne olan yazar, hem kendine hem de çocuğuna araştırma amaçlı bazı tahliller yaptırmış ve sonuçları bir makale halinde yayımlamıştı. Ortaya çıkan tablo gerçekten ürkütücüydü, bulabilseydim çarpıcı rakamları bir bir kopya edecektim buraya. Fakat o kaynağı bulamayınca başka kaynaklardan yararlanarak bu konuyu paylaşmak istedim.

"Vücut yükü" adına karşın fazla kilolarla ilgili değil, bu yalnızca etkileriyle farkedilen bir yük. Çevremizde doğal ya da insan eliyle oluşan toksik (zehirli) kimyasallar biz soluk alıp verirken, yiyip içerken, hatta bazen de cildimizden süzülerek vücutlarımıza giriyor, hatta hamile kadınlarda plasenta aracılığıyla fetüse dahi ulaşıyor. İşte "vücut yükü" belli bir zamanda vücudumuzda birikmiş olarak bulunan bütün bu kimyasalların toplam değerini veriyor.

Araştırmalarda çoğunlukla belirli bir kimyasalın ne kadar birikmiş olduğuna bakılıyor, örneğin kurşun, civa veya dioksin. Aslında mükemmel tasarlanmış bedenimiz bazı kimyasalları veya onların yan ürünlerini belli bir zaman dilimi içinde atabiliyor, örneğin arsenik. Agatha Christie'nin romanlarında malum nedenle sık sık yer verdiği bu zehirin düşük dozları vücut tarafından 72 saat içinde atılarak, organizma temizleniyor, tabii ısrarlı bir biçimde maruz kalınmadığı takdirde. Ancak diğer kimyasallardan kurtulmak o kadar da kolay değil. Bazıları kanda, yağ dokularında, spermada, kas, kemik, beyin dokularında veya diğer organlarda yıllarca kalabiliyor. Örneğin DDT gibi klorinli böcek öldürücülerin vücutta 50 yıl kaldığı saptanmış. Amerika'da yaklaşık 80.000 çeşit kimyasal kullanıldığı, öte yandan insanların bedenlerinde bulunan kimyasalların sadece bir kaç yüzünün ölçülebildiği belirtiliyor.

Bilim adamlarının tahminlerine göre, ister kırsal alanda ister kalabalık metropollerde yaşasın, her insan vücudunda en az 700 kirleticiyle yaşıyor, çünkü bu maddeler toz, hava ve su aracılığıyla yerkürenin her yanına ulaşabiliyor. Biz insanlara ise bu kimyasal çorbanın içinde yüzmek kalıyor. Bazı kimyasallar sanayi üretimlerinin bir yan ürünü olarak ortaya çıkıyor ve tüketicilere ulaşan pek çok üründe bulunuyor. Örneğin belirli bazı plastik ürünlerin üretimi sırasında istenmeden  ortaya çıkan dioksin ve furanlar (nylon sentezi sırasında ortaya çıkan renksiz, yanıcı toksik sıvı) bu gruba giriyor. Toz partikülleri üzerine yapışan kimyasallardan, ellerini sık sık ağızlarına sokmaları nedeniyle en fazla etkilenenler ise ne yazık ki çocuklar oluyor. İstenmeden gelenlerin yanı sıra bir de boyalar, cilalar, benzin, yapıştırıcılar, kozmetikler, kuru temizleme yapılmış giysiler, plastik besin kapları, ev ve bahçelerde kullanılan böcek öldürücüler v.s aracılığıyla bedenimize giren kimyasallar var. En zararlı kimyasallardan biri olan dioksinin büyük bir bölümü kirlenmiş besinler aracılığıyla bedenlerimize sızıyor. İlle de kendi evinizi ve bahçenizi ilaçlamış olmanız gerekmiyor, yakınınızda veya uzağınızda yiyecek zincirine karışan bir böcek öldürücü bir şekilde hedefini buluyor. Hatta anne sütünün yararlarının iyice anlaşıldığı çağımızda, hamilelik sırasında veya anne sütüyle bebeklerin bedenlerine giren ve yıllarca kalan kimyasallar da ironik olarak annelerin bebeklerine bırakmayı hiç istemeyecekleri birer miras olarak kalıyor.

1944 yılında yapılan bir araştırmada, araştırmacılar insanın yağ dokusunda DDT kalıntılarına rastlamışlar. 50'lerin başlarında doğacılar bazı kartal ve kuş türlerinin nüfuslarındaki azalmanın sorumlusunun yumurta kabuklarının incelmesine yol açan DDT olabileceğini iddia etmiş ve haklı çıkmışlar. Ancak asıl ilginç ve bir o kadar da ürkütücü olan sonuç ise DDT kullanılan alanlarla hiç bir alakası olmayan, kutup ahalisi penguenlerde de DDT kalıntılarına rastlanması olmuş. "Bana dokunmayan yılan bin yaşasın" diyenlere duyurulur.

Kimyasalların kansere yol açanlarına kanserojen (veya karsinojen), kusurlu doğumlara yol açanlarına teratojen, fetüsün, bebek veya çocukların normal gelişimini bozan veya insanın üreme organları ve dokularında tahribat yapanlarına ise gelişimi/üremeyi etkileyen zehirler adı veriliyor. Bazı kimyasallar hormonların işlevlerini bozarak tahribat yapıyor, bunlar  endokrin bozucular adıyla anılıyor. Bu kimyasalların insan sağlığı üzerindeki, burada saymaktan kaçındığım, zararlı etkileri çok uzun ve iç karartıcı bir hastalık listesi oluşturuyor. Şu kadar söyleyelim, büyüklerimizin sık sık dile getirdiği "eskiden bu kadar hastalık yoktu" veya "biz eskiden XXX hastalığı nedir bilmezdik" tarzı sözler boş değil. Bazı hastalıkların görülme sıklığında ve hastalık çeşitlerindeki artış iletişimin küreselleşmesinden ve artık her şeyi duyuyor olmamızdan kaynaklanmıyor; duyuyoruz, görüyoruz çünkü vücut yükümüz arttıkça hastalıklar, bozukluklar, sendromlar da çeşitlenerek artıyor.

Böyle bir ortamda çocukların işi giderek zorlaşıyor. Gelişmekte olan ve hücre üretme aşamasında maruz kalınan kimyasallar geri dönülmez sorunlar yaratıyor. Üstelik yetişkinler için zararsız sayılabilecek bir doz anne karnındaki bebek için yeterince çok olabiliyor. Kimyasalın sadece miktarı değil bazen zamanlaması da önem kazanıyor. Örneğin fetüsün, bebek ve çocukların gelişiminde olağanüstü önem taşıyan hormonlar, yetişkinler için de normal bedensel fonksiyonların devamının sağlanması açısından çok önemli. Aslında büyüleyici bir sistem, çünkü bedenimizdeki hormonlar çok az miktarlarda üretiliyor ve belirli zamanlarda aktif oluyor. Lakin miktarlarına kıyasla etkileri çok ama çok büyük. Öyle ki yanlış zamanda çok düşük dozda bile olsa bir endokrin bozucuya maruz kalmanın bedelini ödemek bir ömür sürebiliyor. Örneğin gelişmekte olan fetüs, yapısı bir hormona benzeyen yabancı bir kimyasalı gerçek hormon sanıp gelişmekte olan dokulara yanlış bir "sinyal" göderebiliyor. Çok erken evrede oluşan böyle bir hata bebeğin gelişmekte olan bağışıklık sistemine, üreme veya sinir sistemlerine kalıcı olarak zarar verebiliyor. Bu etkiyi teyit eden haberlerin çoğu vahşi doğada yapılan araştırmalar sonucu saptanmış, insanlar üzerindeki etkiler ise son zamanlarda ortaya çıkmaya başlamış.

Hastalıklarla söz konusu kimyasallar arasında bire bir bağlantı kurmayı sağlayacak veriler ya da olanaklar henüz mevcut değil. Yapılan testler belirli kimyasallar üzerine yoğunlaşıyor, oysa maruz kalınan kimyasallar tek başına değil kokteyl halinde geliyor. İnsan vücudundaki  ölçülebilen kimyasallardan biri olan kurşun hakkında yapılan araştırmalar sonucunda önlem alma gereği duyulmuş. Bu nedenle kurşunsuz benzin, kurşunsuz boyalar üretilmeye ve kullanılmaya başlanmış. Sonuç olarak Amerika genelinde insanların vücudunda bulunan kurşun miktarının düştüğü saptanmış. Kurşuna maruz kalmak çocuklarda zeka geriliğine neden olduğundan, bu düşüşün bile anlamlı olduğu belirtiliyor.

Kendi vücut yükümüzü hesaplamanın ya da bulmanın çok basit bir yöntemi yok ne yazık ki. Bu konuda İsviçre örneğinden yararlanılması öneriliyor. İsviçre'de belirli aralıklarla halkın bir bölümünde vücut yükü taraması yapılıyor ve gerekirse alarm veren kimyasallar kullanımdan kaldırılıyor. Böyle bir bilince ulaşmak için ise ya derhal İsveç'li olmak ya da hayatta
kalabilecek olan torunlarımızın torunlarının bir şeyler yapması için dua etmek gerekiyor maalesef.

En azından çocuklarımızı ve gelecek nesilleri elimizden geldiğince hafifletebilmek için ne yapabiliriz?

İlk iş atalarımızın da pek yerinde bir ifadeyle belirttiği gibi "bir elin nesi var, iki elin sesi var" felsefesiyle hareket etmek. Ondan sonra sırasıyla kullanıldıkça besin zincirinde yoğunluğu da artan en tehlikeli kalıcı kimyasalların kullanımdan kaldırılmasını talep etmek; zehirli olmayan malzemeler kullanan alternatif üretim yöntemleri geliştirmek; söz konusu havamıza, suyumuza ve toprağımıza karışan kimyasallar olduğunda toplumun, ulusal yönetimlerin ve uluslararası makamların tedbirli bir yaklaşımı benimsemelerini temin etmek. Unutmayalım, umutsuzluğa kapılmak ve birileri bir şeyler yapsın diye beklemek için zamanımız yok. Dilerim çok geç olmadan hem dünyamızda hem de ülkemizde şaşırtıcı güzellikte ve hızda gelişmeler gerçekleşir.

Bireysel olarak yapılabilecek olanlara gelince, Washington'da yakın zamanda yapılan araştırmalar organik besinler tüketen ve evlerinde böcek öldürücülere maruz kalmayan çocukların vücut yükünde kayda değer azalmalar saptandığını gösteriyor. Bahçesi, balkonu olanlar için bu nispeten daha ulaşılabilir bir seçim, ama çocuklarımızın geleceği için "bahçem yok, ne yapayım" diyemeyiz. Kiralık hobi bahçeleri var, satış amacıyla organik tarım yapan köyler var, çiftlikler var. Bu köylülerin bir kısmı yamuk yumuk olanlar satılmıyor diye sebzelerin büyük bölümünü ıskartaya çıkardıklarını, bu yüzden de yeterince ekmek parası
kazanamadıklarını ve organik tarımdan vazgeçmeye eğilimli olduklarını söylüyordu geçenlerde tv.de. Her zaman alışveriş ettiğimiz büyük, küçük marketlerden organik ürün standları açmalarını kendi adımıza dilekçelerle talep edebiliriz. Böylece bu köyler desteklenmiş olur, belki başka köyler de bu işe girmeye gönüllü hale gelir. Sözün özü talep olursa arz kaçınılmaz olacaktır.

Gelecek nesillere bırakacağımız miras zehire bulanmış bir dünya, mutasyona uğramış genler olmasın. Kirlettik, bari gitmeden bir şeyleri temizleyelim.

Güncelleme: Merak edenler için evlerde sivrisineklerle doğal yöntemlerle mücadele konusunda zaten yapılmış güzel bir araştırma Basit Bir Yaşam'da var.


Kaynak: http://www.chemicalbodyburden.org/whatisbb.htm

Minik Bir Adım

Lao Tzu diyor ki: "En uzun yolculuklar bile küçük bir adımla başlar."
Bu sözü köpeğimle gezerken önümde uzanan yola bakıp "benim küçücük adımlarımla nasıl biter ki bu yol" diye düşündüğüm ve mesafeyi gözümde büyüttüğüm, ama yine de küçük, tek bir adımla başlayan uzun yürüyüşlerin sonunda o küçük adımlarla Çin'e bile gidebileceğimi anladığım zaman kendi kendime keşfetmiştim. Filozofun aynı sözü uzun yıllar önce zaten söylemiş olduğunu ise tesadüfen fark ettim. Meyvelitepe'de etrafı tuğlalarla çevrili bir tarh hazırlamaya giriştiğimde bahçede başka işler için yardıma gelmiş olan delikanlı "işiniz zor" dedi. Ben de ona yukarıdaki sözü tekrarladım. Her şey tek bir tuğla ve tek bir çapa darbesiyle başladı, devamını saymadım ama sonunda iş bitti. Artık yorgunluk çayımızı yudumlarken keyifle bakıyoruz o çiçeklerle bezenmiş tarha.

Bazen çok küçük ve önemsiz olduğunu sandığımız ayrıntılar tıpkı küçük adımlar gibi devasa bir sistemin yapı taşları olabiliyor. Houston Hayvanat bahçesi biyologlarından Edgardo Griffith'i uzun zaman önce ilk defa "National Geographic" kanalında görmüştüm. Parmaklarının ucuna sığacak kadar küçük, yeşil bir kurbağayı gösteriyordu. Bu soyu tükenmekte olan kurbağa türlerinden biriydi ve Griffith ömrünü o minnacık canlının  kurtarılmasına adamakta bir mahzur görmemişti. Kendi kendime tam da "bu dünyada rolümüz nedir?" sorusunu sorarken karşıma çıkıveren o sahne hafızama kazındı. Düşündüm ki rolümüz tek bir kurbağanın yaşamını kurtarmak kadar küçük bile olabilirdi. Kim bilir belki tek bir eylem bir kelebek etkisi yaratabilirdi.

Geçenlerde bir akşam, Meyvelitepe'de sessizliği dinlemeye çalışırken, su depolarını kendilerine yuva edinmiş kurbağaların bağırışları ve gece öten kuşların sesleri çalındı kulağıma. İyi ki vardılar, iyi ki bağırışıp şakıyorlardı, iyi ki Griffith'in başına gelenler henüz bizim başımıza gelmemişti. Panama yağmur ormanlarında kurbağaları ve onların yumurtalarını aramaya çıkan Griffith yolu üstündeki kayaları canlı renkleriyle süsleyen ve bağırışlarıyla su kıyısını şenlendiren kurbağaları izlerken bir yandan da ilerlemeye devam eder. Ancak bir süre sonra suyun kıyısında ne canlı renklerden ne de çılgın bağırışlardan eser kalır. Yalnızca akan suyun sesi vardır. O ve arkadaşları araştırmaları sonucunda yaşam alanları tahrip olan, kirlilik ve yasa dışı hayvan ticaretinden son derece olumsuz etkilenen kurbağaları, suya karışan kimyasallar nedeniyle ortaya çıkan, Sitrit (cythrid) adlı bir mantar türünün sessizce ve hızla katlettiğini keşfederler. Ne yazık ki "amaan, Panama çok uzak bize" diyemiyoruz, çünkü  kaybolan tek bir tür beraberinde bir çok türü de götürüyor, bu zincir nerede yaşarsa yaşasın, biz dahil tüm canlıları içine alıyor. Daha da çarpıcı olan gerçek ise şu: Sitrit'in ulaşamadığı tek bir yer kalmış: kutuplar. 

Biraz araştırma kurbağaların amfibiler ya da iki yaşamlılar adı verilen gruba ait canlılar olduklarını gösteriyor. Derilerinden hava ve su alan kurbağaların bu özellikleri, onları çevreyi kirleten tarım, sanayi ve ilaç yapımında kullanılan kimyasallara karşı da duyarlı hale getiriyor. Örneğin içme sularımıza dahi karışan ve söz konusu mantar türünü oluşturan "atrazine" içerikli bir yabani ot öldürücü, pek çok kanser türüne yol açmakla kalmayıp, östrojen hormonunu taklit ederek hayvan ve insanlarda üreme fonksiyonuna ve hormon dengelerine zarar veriyor. Diğer organoklor kirleticiler de (DDT, zehirli kimyasallar, dioksinler gibi) hormonlar üzerinde benzeri etkilere yol açıyor, örneğin amfibilerde (ve hatta insanlarda) dişileştirici etkisi görülüyor. Bunların hepsi bilimsel olarak kanıtlanmış gerçekler. Panama'nın henüz tükenmemiş kurbağalarını Sitrit'ten etkilenmemiş bir krater gölünde toplayarak tehlikedeki bu türleri kurtarma misyonunu yüklenen ve Nuh'un gemisine istinaden "Amphibian Ark" (Amfibi Gemisi) adını alan bir organizasyon kurulmuş. Bilim adamları ve gönüllüler topladıkları sağlıklı kurabağaları tıpkı Nuh'un gemisindeymişler gibi kurbağa otelinde ağırlıyor, besliyor, iyileştiriyor, çoğaltıyorlar. "Amphibian Ark" kurbağaları madenlerdeki kanaryalara benzetiyor. Tıpkı madencilerin toksik gazları zamanında farketmesini hayatları pahasına sağlayan kanaryalar gibi, kurbağa türleri de elverişsiz çevre koşullarını farketmemiz için bizleri hayatları pahasına uyarıyor. "Alt tarafı kurbağa, olmazsa olmasın, ne çıkar" diyenler için durumu kısaca şöyle anlatmalı: kurbağalar böcekleri yiyerek beslenirken bir yandan da daha büyük yırtıcıların besini oluyor. Kurbağaların olmadığı yerde tarım zararlısı ve hastalık yapıcı böcek nüfusu birdenbire artarken (yoksa bizdeki keneler..?), ilkin kurbağalarla beslenen yılanların ve kuşların, derken bu ikinci grupla beslenen canlıların sayıları da giderek azalıyor. Sularda kurbağa yavrularını yiyerek yaşayanlar konusuna ise yer darlığından hiç girmiyorum bile.

Maalesef henüz bahçemizin müdavimleri arasında bir kurbağa yok, ama "Komodo" var. Yok, yok, tabii ki Komodo ejderinden söz etmiyorum, sadece yılan ebesi adıyla da bilinen iri yeşil kertenkele için kızımın bulduğu isim bu. Komodo ejderi gibi saldırgan olmak şöyle dursun, bizimki ayak seslerimizi duyar duymaz şimşek gibi bulduğu ilk taşın ya da saksının altına saklanıveriyor. Bazen olmadık bir yerde karşılaşıyoruz, durup bakışıyoruz bir süre, sonra herkes kendi yoluna gidiyor. O da kurbağalar gibi böceklerle besleniyor ve hatta araştırmalar gösteriyor ki Komodo'nun menüsünün büyük bir bölümünü tarım zararlısı böcekler oluşturuyor. Eh bu durumda "afiyet, bal, şeker olsun" denmez de ne denir?

Lao Tzu küçük adımlar konusunda ne kadar da haklı. Almayı reddedeceğimiz tek bir poşet kim bilir belki de bir gün, o sevimli yavru fokun boynuna dolanmayacak. Çamaşır suyu yerine kullanacağımız "birkaç damla sirke" yüzlerce balığın daha uzun süre temiz bir suda yaşamasına vesile olacak. Kim bilir, belki biz ne zaman ki beyaz çamaşırlarımızdan çıkmayan lekelerle gurur duyacağız, varsın kirazlarımızda minik bir kiracı olsun diyeceğiz, o zaman bir daha hiç bir çocuk hasta olmayacak.

Dünya çevre gününüz kutlu olsun...   

 

Kara Altın - 4

Kara Altın -1, Kara Altın -2 ve Kara Altın -3 isimli yazılarımızla bitki ve diğer organik artıklardan nasıl organik gübre yapıldığını anlatmıştık. Sonra da Baharın Hali Başka -2 isimli yazımızda Meyvelitepe'de yaptığımız üç bölümlü kompost hazırlama kaplarından söz etmiş, edindiğimiz bir dal öğütücü makineyle budama artığı dalları öüğüterek kompost yapımında kahverengi malzeme olarak kullanacağımızı yazmıştık.

Yaz boyunca kimi başarılı kimi başarısız epeyce deneme yaptık. Yeşil malzemeyi bahhçedeki çimleri biçerek elde ettik. Kahverengi malzemeyi ise öğtülmüş dallar, kuru yapraklar, evde parke sistresi sırasında çıkan talaş vb. malzemelerden elde ettik.

Yukarıda linkini verdiğimiz yazılarda yeşil ve kahverengi malzemenin onar santim kalınlığında katmanlar olarak kompost kaplarına konduğunu yazmıştık. Açıkçası bu yöntem çok başarılı olmadı. Başarılı olmayışının nedeni katmanların biribirlerini yeterince etkileyememesi oldu. Kahverengi malzeme yeşil malzeme ile hiç etkileşime girmezken, yeşil malzeme ya kendi kendine yandı ya da çürüdü.

Bu durumu anlar anlamaz hemen yöntemi değiştirdik. Başarısız olan kaplardaki malzemeyi geri boşalttık, iyice karıştırarak tamamını kahverengi malzeme olarak tekrar kullandık. Taze biçilmiş çim kırpıntıları ile birlikte tekrar kompost kaplarına doldururken, bu defa katmanlar halinde yerleştirmek yerine yeşil ve kahverengi malzemeyi biribirine iyice harmanlayarak kaba doldurduk. Bu esnada da devamlı akan bir hortum ile iyice suladık.

Sıcak havalarda, malzemenin kurumasını önleyerek işlemin devamını sağlamak için bir kaç günde bir sulamayı ihmal etmedik.

Bu şekilde yaptıklarımız çok başarılı oldu. Kaptaki malzeme günlerce çok yüksek derecelere kadar ısınarak iyice yandı. 2-3 hafta sonra ısı normal sıcaklığa düştüğünde ise sonuç tatmin ediciydi..

Tatili Kim Yaptı?

Karpuz kabuğu denize düşeli çok zaman oldu, yaz neredeyse bitiyor, sonbahar bütün ihtişamıyla kendisini göstermeye başladı bile. Biz ise bu yaz karpuz kabuğunu denize düşürmeye çalışanlar arasındaydık, o nedenle pek tatil fırsatımız olmamıştı.

Yazı, sonunda, çok kısa süreliğine de olsa ucundan yakalamayı başardık ve nihayet ayağımız denize değdi. Lakin bu yaz, tatilin tadını asıl kim çıkardı derseniz, tabii ki su delisi, hem karada hem de suda yaşayabilen ve taş taşıyıp, biriktiren bir mahluk olan köpeğimiz, Köpük.

Meyvelitepe çok yetenekli ve gelecek vadeden bir fotoğraf sanatçısının, Baki Berk Kayalar'ın kareleri eşliğinde gururla sunar:

"KÖPÜK TATİLDE"

   

Eveet,bakalım bugün su nasıl?

(devamı ->)

Zehir Zemberek

Son günlerde havalar iyice ısınıp bilimum haşaratın ortaya çıkmasına bir de kene sorunu eklenince ortalık iyice karıştı.

Kenelerin yol açtığı hastalık gerçekten de ürkütücü. Doğayla içiçe yaşama özleminde olup, hele bir de bağ bahçe işlerine meraklı olunca, insan epey bir rahatsız oluyor. Gelin görün ki kene ve diğer haşaratlara karşı önümüze konulan neredeyse tek ve en hızlı çözüm yemyeşil çayırları, dağları, bayırları zehirli ilaçlarla yıkamak. Yetiştirdiğimiz bilimum sebze, meyve ne varsa illaki zararlıların hışmına uğruyor. En ucuz ve çabuk çare yine zehir zemberek tarım ilaçlarını kullanmak.

Diyelim bahçeli bir evde yaşıyoruz, böcekleri de korkutucu buluyoruz, üstelik bahçeli evlere misafir  gelmelerine de engel olamıyoruz, ne yapalım çağırıyoruz böcek ilaçlama şirketlerini veya alıyoruz bir kutu fıs fıs zehir ne karınca kalıyor ne de örümcek.

Yemyeşil çimlerimizde oynayan çocuklarımızı kene zararlısından korumak istiyoruz, keklik veya sülün besleyemeyeceğimize göre atıyoruz "ilacı." Zehirleme şirketleri kendilerine "böcek ilaçlama şirketi" diyor, zehire ise "ilaç". Böyle olunca kulağa da o kadar kötü gelmiyor. Biraz bir şeyler biliyorsak soruyoruz zararlı mıdır diye, aldığımız yanıt genellikle "insanlar için zararlı değil" veya "bir kaç saat sonra sizin için hiç bir sakıncası kalmaz" oluyor. Derken neşeyle kenesiz, haşaratsız bahçelerde oynarken çocuklarımız, sunabildiğimiz bu olanaktan mutlu, gönül huzuruyla seyrediyoruz onları. Kene yok, haşarat yok, bu doğru, ama bakın ne pahasına:

BÖCEK ÖLDÜRÜCÜLER

Böcek öldürücü, böcek kovucu, zirai veya tarım ilaçları adıyla anılan maddeler zararlı böcekler, yabani otlar, solucanlar, mantarlar ve fare gibi kemirgenleri öldürmek üzere tasarlanmış zehirler ya da namı diğer pestisitlerdir. Böcek öldürücülerin içinde "aktif" (öldürme amaçlı kimyasallar) ve sözde "aktif olmayan" maddeler bulunmaktadır. Bunlar ticari sır addedilerek, çoğu zaman "aktif" içeriklerden daha zehirli olmalarına rağmen açıklanmadığından bu durumdan habersiz tüketiciler tarafından kullanılmaktadır. Tarife uygun olarak kullanıldıklarında dahi böcek öldürücülerin insan sağlığına ve çevreye çok sayıda olumsuz etkisi vardır.

Ruhsatlı, kayıtlı yada satışına devlet tarafından izin veriliyor olsa bile bu tür maddeler güvenli değildir. Bu zehirleri satan veya uygulayanlar zararsız olduğunu iddia etse de bu doğru değildir. Çünkü böcek öldürücülerin zehir ve etki düzeyleri saptanırken karışım halindeki solüsyonlar yerine karışımı oluşturan maddelerin tek tek sağlıklı hayvanlar üzerindeki etkileri ölçülmektedir ve yalnızca derhal yarattıkları etkiye bakılmaktadır. Bu zehirler, uzun dönemde ve karışım haline getirildikten sonraki olası etkileri göz önüne alınmaksızın kullanılabilir onayı alabilmektedir. "Kabul edilebilir" tolerans düzeyi ortalama bir yetişkin erkeğe göre belirlenmekte, çocuk ve kadınların farklı durumları hesaba katılmamaktadır.  

Böcek öldürücüler (pestisitler) memeliler, hem suda hem karada yaşayan canlılar, kuşlar ve balıkların yağ dokularında birikerek bu canlıların büyüme, üreme ve davranışları üzerinde etkili olmaktadır. Böcek öldürücüler besin zincirini zehirlemekte, su kaynaklarını kirletmekte ve belli türlerin sayılarının azalmasına yol açmaktadır.

Bunların sağlık üzerinde kısa sürede görülen etkileri bulantı, göz, cilt, solunum yolu ve boğazda tahriş, adele spazmı ve hatta ölümdür.Öte yandan uzun sürede ortaya çıkan etkiler daha da vahimdir. Tekrar tekrar böcek öldürücülere maruz kalınması halinde nörolojik sorunlar, beyin ve akciğer kanserleri, bağışıklık sistemi baskılanması (ki bu çevreye aşırı hassasiyet olarak görülür), lösemi, Parkinson hastalığı, böbrek tahribatı, Hodgkin's harici lenfoma ve hormonal bozukluk, sperm sayısında azalma ve kısırlığı da içeren üreme bozuklukları görülebilmektedir. Bu zararlar çocuklar üzerinde daha da yıkıcı olabilmektedir.

Böcek ilacı uygulamalarının en kötü yanlarından biri de bir kere uygulandığında bağımlılık yaratmasıdır. Çim, bahçe veya tarım arazisi, uygulandığı alan ne olursa olsun, tekrarlanan uygulamalar neticesinde toprak böcek ilaçlarını daha çabuk parçalar hale gelmektedir. Bu durumda da zararlılarla başa çıkabilmek için zehirlerin giderek daha sık ve daha büyük dozlarda atılması ihtiyacı doğmaktadır. Bu sırada yararlı organizmalar ölmekte, toprak verimsizleşmekte ve zehire bağışıklık kazanan zararlılar üreyerek, bu defa onları durdurabilecek diğer canlılardan da kurtulmuş olarak, zarar vermeye devam etmektedir.

Çocuklar böcek öldürücü zehirlere karşı daha da savunmasız:

Amerikan Bilim Akademisi çocukların yetişkinlere oranla kimyasallara karşı daha hassas olduğunu bildiriyor ve ömür boyu maruz kalınan böcek öldürücü zehirlerin kalıcı ve zararlı etkisinin %50'sinin hayatın ilk beş yılında gerçekleştiği tahmin ediliyor.

EPA (Çevre Koruma Birimi) vücut ağırlıklarına oranla çocukların yetişkinlerden daha fazla haşarat ilacı aldıkları ve gelişmekte olan organ sistemlerinin daha savunmasız ve kendilerini toksik kimyasallardan arındırma yeteneklerinin daha kısıtlı olduğu konusunda hemfikir.

Gerek yerde emekleme davranışı gerekse yere yakın oluşları nedeniyle küçük çocukların cilt ve solunum yoluyla halılar, döşemeler, çimler ve toprakta kalan zehirli maddelere yetişkinlerden daha fazla açık oldukları belirtiliyor.

Gelişme bozukluğu gösteren ve altı yaşından küçük çocukların yiyecek dışında, toprak vs. gibi maddeler yoluyla zehirle temas etme riski daha fazla.

Araştırmalar böcek ve yabani ot öldürücüler gibi zehirlerin (pestisitlerin) göbek kordonu yoluyla hamilelikte ve anne sütü aracılığıyla emzirme sırasında bebeklere aktarıldığını belirtiyor.

Sürekli gözlemler sonucunda araştırmacılar, belirli böcek öldürücülere düşük dozda olsa da uzun süre maruz kalmanın çocuklarda sağlık sorunları ve gelişim bozukluğuna yol açabileceği sonucuna vardılar.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) küresel düzeyde çocuk hastalıklarının %30'undan böcek öldürücüler de dahil olmak üzere çevresel faktörlerin sorumlu olduğunu belirtiyor.

Çocuklar, hastalıklar ve haşarat ilaçları (pestisitler):

Böcek öldürücüler ve tarım ilaçları gibi kimyasallara erken yaşta maruz kalmak, belli bir süre sonunda ortaya çıkabilecek kanser gibi etkilerin görülme olasılığını artırmaktadır.

Amerika Kanser Enstitüsü Dergisinde (Journal of the National Cancer Institute) yayınlanan makaleye göre ev ve bahçelerde kullanılan böcek öldürücüler çocukluk lösemisi riskini yedi kat artırmaktadır.

Araştırmalara göre böcek öldürücülerin kullanıldığı ortamlarda yaşayan çocuklar arasında lösemi, beyin ve yumuşak doku tümörlerinin ortaya çıkma ve gelişme oranı daha yüksek.

Böcek öldürücü ilaçlar  küçük çocukların, kronik hastaların ve yaşlıların bazı kanser hücrelerine karşı da görev yapabilen bağışıklık sistemini kimyasal olarak çökerterek bu gruplar için kanser riskini artırmaktadır.

İnsanlar üzerinde yapılan, lenfoma ve böcek öldürücüler arasındaki ilişkiyi arayan 99 araştırmadan 75'inde ikisi arasında bir bağ bulunmuştur.

2004 yılında yapılan bir araştırma yaşamının ilk yılında böcek veya yabani ot öldürücülere maruz kalan çocuklarda beş yaşına kadar astım görülme olasılığının arttığını göstermektedir.

EPA (Çevre Koruma Birimi) yaygın olarak kullanılan zirai ve haşere ilaçlarını (zehirlerini) solunum yolu, cilt ve yumuşak dokularda tahrişe, göğüste yanma, bulantı ve kusmaya yol açan maddeler olarak listelemiştir.

Bilim adamları çevrede bulunan zehirli kimyasal miktarının çocuklarda giderek daha sık görülen gelişimsel ve nörolojik hasarlara neden olduğuna inanmaktadır.

Araştırmalar çocukların gelişmekte olan organlarının "erken yaşta büyük hassasiyet pencereleri" yarattığını ve bu dönemde maruz kalınan böcek öldürücülerin büyük hasara yol açtığını göstermektedir.

Çimler için kullanılan yabani ot ve böcek öldürücüler ile fareler üzerinde yapılan deneyler çok düşük dozların bile kısırlık, düşük ve özürlü bebek doğumu riskini artırdığını göstermektedir.

Diğer araştırmalar ise çimlerde böcek öldüren ürünlerin formüllerinin öğrenme yeteneği, saldırganlık, hafıza ve motor beceriler ve bağışıklık sistemi fonksiyonları üzerindeki etkilerini göstermektedir.

2002 yılında yapılan bir araştırma etkin maddesi "glyphosate" olan zehirlere maruz kalan anne babalardan doğan çocuklarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite sendromunun daha sık görüldüğünü ortaya koymuştur.

Amerika, Minnesota'da çifçiler arasında 210.723 yeni doğan üzerine yapılan bir araştırma böcek öldürücü uygulayıcılarının çocuklarında doğuştan özürlü oranının belirgin biçimde yüksek olduğunu göstermiştir.

Kanada'da yakın zamanda bahçelerine böcek öldürücü uygulanmış çocukların % 15'inin vücüdunda çimlerdeki böcekleri öldürücü ilaçların kalıntılarına, %98'nin vücüdunda organofosfat (genellikle ev içi böcek öldürücülerde bulunur) içeren böcek öldürücülerin kalıntılarına  rastlanmıştır.

Bilimsel araştırmalar sonucunda bahçe çimlerine uygulanan böcek öldürücülerin ev içindeki toz, hava ve yüzeylerde izlerine rastlanmış ve kalıntıların halılarda bir yıl kadar kalabildiği görülmüştür.

Araştırmalar organofosfat kalıntıları içeren geleneksel beslenmeden organik beslenmeye geçen çocukların vücutlarındaki kalıntı oranının azaldığını veya tamamen yok olduğunu göstermiştir.

Bilim adamları organoklorinler içeren zehirlerle ilaçlanan arazilerin yakınında yaşayan annelerin çocuklarının %28'inde otizm görüldüğünü bulmuştur.

Maalesef liste bu şekilde uzayıp gidiyor. Dünyanın bir çok bölgesinde kurulan çevreci örgütler zehir kullanımına yasalar yoluyla kısıtlamalar getirmek amacıyla çalışıyor ve insanları eğitip bilgilendiriyor. Bu insanlar da gelecek nesillere daha sağlıklı ve uzun bir ömür, daha yaşanabilir bir dünya sağlayabilmek umuduyla önce kendilerinden başlayarak değişim için uğraşıyor.

Artık evinize fıs fıslarla ilaç sıkarken, reklamlara inanıp zararsız diye sinek kovucuları çocuklarınıza ve kendi cildinize sürerken, bahçelerinizi, bitkilerinizi ilaçlarken ya da zehirlerken ödenecek bedeli bir daha düşünün.

Kaynaklar:

Sierra Club

Beyond Pesticides

Az Olsun Zehirsiz Olsun !

Cumartesi günü bahçenin tamamını zararlılara karşı ilaçladık. Henüz bizim bahçede göremedik ama komşuların zeytinlerinde tek tük de olsa zeytin güvesi görülmesi, fidanların taze sürgünleri ve çiçeklerde yaprak biti görmemiz üzerine zararlılardan nasıl kurtulmamız gerektiği konusunda hummalı bir araştırmaya girişmiştik.

Araştırmalar sonunda Hindistanda yetişen neem isimli ağaçtan elde edilen "Azadrachtin" aktif maddesi içeren organik böcek ilacı NeemAzal T/S kullanmaya karar verdik.

İlacın uygulaması tüm ağaçların ve bitkilerin pulvarizatörle yıkanmasını gerektirdiğinden yaklaşık 300 litrelik solusyon hazırlamamız gerekti.

Zeytinler, meyve fidanları, kestane aşıları, çiçekler derken, 300 litre de yetmedi, bir kısmını da sırt tulumbasıyla ilaçladık. Fiyatı zehirli ilaçlara göre oldukça yüksek olmasına rağmen bahçeye zehir ve başka kimyasal madde sokmamaya kararlıyız.

Uluslararası pek çok kuruluş tarafından organik tarımda kullanımı onaylanmış bir ürün olarak, yarı sistemik etkili Neemazal T/S, zararlıların beslenme yoluyla aktif madde ile temasından sonra beslenmelerini, üremelerini ve değişim geçirmelerini durduyor. Özetle zararlıları iştahlarını keserek açlıktan ölmelerini sağlıyor. Bu da birkaç gün sürebiliyor. Gerçekten de ertesi günü kontrol ettiğimde yaprak bitlerinin ölmüş ya da hareketsiz hale gelmiş olduğunu gördük.