"Bir varmış bir yokmuş… Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, uzak doğuda, Hint ellerinde, küçük, mütevazi kulübesinde ailesiyle yaşayan, geçimini çiftçilik yaparak sağlamaya çalışan bir adam varmış. 80 dönümlük arazisinde misket limonları, hint ayvaları, pamuk ve bir de Mucize ağaç, Moringa yetiştirirmiş. Her ne kadar güneş altında, günün akşamına çalışıp çabalasa da, kendi yağıyla kavrulabildiği için, halinden memnun yaşayıp gidermiş.
Günün birinde dünyaya hakim olmaya kararlı doymazlık bulutu, kimseye farkettirmeden Hint ellerini de yavaş yavaş sarmış. Bilmeden bulutun etkisine giren çiftçi başlamış kara kara düşünmeye "ne yapmalı ne etmeli de daha çok ürün alıp, daha çok kar etmeli" diye. Aynı derde düşen diğerleri de eski alışkanlıklarını bir yana itip, daha çok verim, daha çok para getireceği söylenen sözümona cins tohumlar satın alıp ekmeye, kimyasal gübreler kullanmaya başlamışlar. O zaman, o da atalarından kalma bilgeliği ve tohumları elinin tersiyle itip, dişinden tırnağından artırdığıyla bu yeni tohumlardan, kimyasallardan almış.
Gücü yetip alabildikleri az ve pahalı olunca, eskiden beri babasından öğrendiği yöntemleri de bir kenara bırakmış. Artık atalarının aksine, ne ekerken ne de hasat ederken kurdun, kuşun hakkını gözetir olmuş. Hatta açgözlülük gözlerini öylesine bürümüş, aklını öylesine bulandırmış ki, yeni tohumlarının da ürünlerinin de bir lokmasını bile kurda, kuşa kaptırmamak için dişinden tırnağından artırdığıyla toprağını, ürününü yeni tohumlarla birlikte gelen öldürücü zehirlere bular olmuş. Gel zaman git zaman, ne bahçesinde bereket, ne toprağında kuvvet, ne ahırında inek, ne cebinde metelik, ne bedeninde kuvvet, ne de gözlerinde fer kalmış. İstediği olmuş, kurt, kuş gitmiş gitmesine ama, giderken günden güne fakirleşen çiftçinin elinde avucunda ne varsa onu da götürmüş. Daha çok kazanma hevesine yenik düşüp, iyiden iyiye borca batan çiftçinin uykuları kaçar, geceleri açlıktan midesi guruldar olmuş.
Kara kara düşünerek yine sabahı sabah ettiği bir gün, iki tekerlekli motor bisikletiyle, elinde avucunda olmayanla, borca biraz daha kimyasal ve zehir almaya giderken yolda yaşlı mı yaşlı, bilge bir kişiye rastlamış. Üstünde bir parça çuldan başka giysisi olmayan bilge ihtiyar, bir ağacın gölgesine oturmuş pür dikkat ona bakıyormuş. Mecburen motorunu durdurup, selamlamak üzere fakirin yanına yaklaşmış. İhtiyar delici bakışlarla uzun uzun yüzüne bakmış, sonra da elindeki bohçadan eski, püskü bir kitap çıkarıp uzatmış ve "işte derdinin çaresi burada, sabırla oku, sabırla doku" diyerek kitabı bırakıp gitmiş. Çiftçi şaşkın, elinde kitap fakirin arkasından bakakalmış. Bu olaydan çok etkilenen çiftçi her işini bir yana bırakıp doğruca bahçesine gitmiş, kendine bir ağaç gölgesi seçmiş ve başlamış atalardan kalma, kadim yadigarı okumaya.
O gün, orada karar vermiş, bundan böyle atalarının yaptığını yapacak, kurdun kuşun hakkını da ayıracakmış. O yıl sabırla okuduğu kitaptaki tariflere uyarak ekmiş atadan kalma tohumlarını ve yine o tariflere göre kendisi yapmaya başlamış gübresini, ilacını. İneğin gübresinden, idrarından, arıların balından faydalanmış, solucanları yeniden işe almış. Çalışmış çabalamış, fakirin dediği gibi sabırla okumuş, sabırla dokumuş. Günden güne bahçesine de, kesesine de, sofrasına da yeniden bereket gelmiş, verimi yarı yarıya artmış. Yeni tohumlara, kimyasala, zehire yan gözle bile bakmayınca, masrafları da yarı yarıya düşmüş. Artık cebi boş kalmaz, uykuları kaçmaz olmuş. Üstelik zehirler, kimyasallar yüzünden hastalıktan kırıldıklarını farkeden insanlar onun ürünlerinin peşinden koşmuş. Öyle ki toprağıyla, kurduyla, kuşuyla barışan çiftçi günden güne zenginleşmiş, eski, emektar motorunun yerine bir bisiklet, bir otomobil hatta bahçesine iki de traktör almış. Hatta ahırına 10 tane inek almayı da kafasına koymuş.
Dünyaya hakim olmaya çalışan doymazlık bulutu mu? O hala havada asılı duruyor, lakin artık gözünü açabilen onun etkisinden kurtuluyormuş."
Derler ki "masallar, tamamen hayal ürünüdür, fantastik ve ütopik olaylar üzerine kurulur, gerçeklere ancak ucundan kıyısından dokunur." Yukarıdaki öyküyü bazen gerçeklerin tıpkı masallar gibi hayali, ulaşılmaz ve şaşırtıcı görünebileceğini vurgulamak üzere birazcık masal öğeleriyle süsleyerek anlattık. Bu öykünün en ilginç yanı, kulağa ne kadar fantastik ve masalsı gelirse gelsin, gerçek olması.
Öykümüzün kahramanı 35 yaşındaki, Umesh Vishwanath Chaudhari. Pestisit ve kimyasallara harcadıkları yüzünden battığı borç batağından, Hint usulü, kadim "Vedik biliminin organik tarım teknikleri hakkında yazılmış" bir kitaba rastlayınca kurtulmuş. Şimdi organik çiftçilik yapıyor ve "inek gübresi, idrarı, bal ve solucan kompostu gibi malzemelerle doğal gübreler ve böcek ilaçları yapmaya başladı. O zamandan beri, verimi ve geliri %40 arttı ve solucanlar toprağına geri döndü" diyor kaynağımız.
Bir başka örnek ise "Udday Dattatraya Patil, 43 yaşında, ziraat mezunu, kimyasal gübre fiyatlarındaki artışa bağlı olarak ekinlerinde besin yetersizliği ortaya çıkınca organik tarıma geçmiş. Yetiştirmekte olduğu muz mahsulü hava sıcaklığındaki dalgalanmalar ve iklim değişikliğinden etkilenerek bozulmuş. “ Muzlar ısı değişikliğine karşı çok hassas olduğundan %20’si ziyan oldu. Organik muzlar buna dayanabiliyor. Artık hiçbiri ziyan olmuyor” diyor Patil. Şimdi 40 inek ve boğası var, bunların dışkısını solucanlı gübre yapımında ve doğrudan gübre olarak kullanabiliyor. Verimi %20, geliri ise %30 artmış."
Çay molasında bunları yardımcımız İsmail beye de anlatırken, gözlerini karşı tepelere, mutlu geçmişe dikerek başladı anlatmaya: "Eskiden bizim buralarda, bahar gelince inek, koyun, kuzu, keçi, eşek sesinden durulmazdı. Her evin hayvanı vardı. Ne gübreye ne de yeme para verirdik. Hayvanlarımız toprağı, toprak onları, hepsi de bizi beslerdi. Üstelik kışın evlerimizin alt katında uyudular mıydı, üst katta yorgan örtmeye hacet kalmazdı, evimiz sıcacık olurdu, ot yedikleri için dışkıları da öyle şimdiki suni yem yiyenlerinki gibi pis kokmazdı. O zaman bir el ver dedik mi herkes koşardı, şimdiki gibi gösteriş yarışı yerine yardımlaşma vardı. Çok güzel günlerdi" dedi özlemle.
O zaman, okuduğum yazıda, Mukesh Gupta'nın “Avrupa’nın aksine, Hindistan’daki modern çiftçilik devrimi çok eski değil, dolayısıyla modern kimyasal girdiler olmadan tarım yapma bilgisine hala sahipler” sözleri geldi aklıma. Zarardan dönmek için henüz bize de yol yakın, o günlerin bilgisine sahip çiftçilerimiz hala hayatta çok şükür.
"Pek çok çiftçi, başlangıç sürecindeki verim düşüşünden korktukları için bu sıçramayı yapmaya gönüllü değiller; iyi sonuçlar genelde üç yıl sonunda alınıyor. Öte yandan Morarka’ya göre organik pazarı yılda %500 ila %1000 büyüyor, fakat şimdilik gıda piyasasının yalnızca %0.1’ini teşkil ediyor." Morarka Vakfı, Hindistan'da organik tarım konusunda araştırma, geliştirme yapan, kar amacı gütmeyen bir vakıf. Aklıma hemen Buğday Derneği geliyor, seviniyorum.
Mumbai’de her hafta üreticilerin doğrudan tüketicilere satış yaptığı organik bir pazar düzenleyen Kavita Mukhi organik gıda konusunda farkındalığın artmasına çalışıyor. "Yaygın bir pazarlama ağı veya yararları hakkında yeterince bilgi sahibi kişi yok” diyor. İstanbul'da çeşitli semtlerde insanımızın ayağına gelen ekolojik pazarları düşünüyorum hemen. İstanbul'da yaşayan, tanıdığım, tanıştığım insanlara bunu söylediğimde, ilk tepkileri "organik pazardaki ürünlerin gerçekten organik olup olmadığını nereden bileceğiz" oluyor. Normal gıda pazarında nasıl kıyasıya pazarlık edildiğini, buna karşılık sorgusuz sualsiz menşei sorulmadan gıda alışverişi yapıldığını, pazarın çul kısmında ise kalabalıktan yürünemediğini düşününce, bana pek makul gelmeyen bu soruya artık uzun, uzun açıklamalar yapmadan yanıt verebileceğiz. Zira, posta kutumuza düşen "%100 Ekolojik Pazarlarda, %100 Güvenilirlik " haberi her şeyi anlatıyor.
Türkiye'de organik tarımın öncüsü, Victor Ananias (1971-2011)
"Farkındalık bir kez artarsa , organik ziraatçiler giderek daha çok çiftçinin bu harekete katılacağına inanıyor, çünkü küçük çiftçiler için avantajlı" yazıyor okuduğum makalenin sonlarında. Farkındalık, ah bir artsa! Zirai zehirler hakkında son yıllarda öğrendiğim ürkütücü gerçekleri düşünüyorum. Kendi kendime "anneler, babalar benim bildiklerimi bilselerdi, gerekirse her masraftan kısıntı yapar, ama yine de çocuklarının boğazından organikten başkasını geçirmezlerdi" diyorum.
Her şeye rağmen iyimseriz. Karamsar olanlara hayatın, bazen insan zihninin düşünebileceğinden, yaratabileceğinden çok daha beklenmedik, hatta mucizevi olaylarla dolu olabileceğini hatırlatmak isteriz. Fanteziler, hayaller, masallar güzel, ama gerçek hayatın fantezileri olağanüstü. Ne de olsa dersimizi ustasından alıyoruz, tabiat anamızda karamsarlığa geçit yok.
Doğaya dönüş yapıp, kendine yeterli bir yaşam kurma ve vites küçültme hareketine katılanları tarif etmek için İngilizce'de yeni bir anlam yüklenen "homesteaders" sözcüğü kullanılıyor. Biz bu sözcüğü yeni anlamıyla dilimize "gönüllü çiftçiler" olarak tercüme ediyoruz. Evet, artık azımsanmayacak sayıda ve her geçen gün nüfusu artan, kırda ya da kentte yaşayan gönüllü çiftçiler var ülkemizde. Bu kafileye katılmanın hayaliyle yaşayanlar da cabası.
Galiba gönüllü çiftçi olmanın ya da bunu istemenin altında doğa, toprak sevgisi ve özleminin dışında biraz da artık ruhumuza ağır gelen, hepimizi içten içe isyana sürükleyen, kontrol edemediğimiz pek çok dış etkenden kurtulma, gerçek anlamda bağımsızlaşma arzusu da var. Bahçemizi kurmadan ruhumuzu sağaltamıyor, ruhumuzu sağaltmadan da doğanın dilini öğrenemiyoruz. Doğayı işitmeyi öğrenmek için ise önce gözlemeyi, dinlemeyi öğrenmek gerektiğini söylüyor Ekin Sapı Devrimcisi Fukuoka.
Gönüllü çiftçilerin büyük bir bölümünün çiftçilik deneyimi ya çok az, ya da hiç yok. Bir çoğumuz doğma büyüme şehirli, eli kürek ya da bele değil de kalem, kağıt, kitap, klavyeye alışmış insanlarız. Geçiş döneminde bir ayağımız tarlada, bir ayağımız şehirde, hatta internet sayesinde dünyanın dört bir yanında yaşıyoruz. Fiziksel bakımdan da, doğuştan çiftçi olanlar gibi tüm gün ve tüm yıl toprağı kazıp savuracak kadar güçlü değiliz. Hal böyle olunca varolan avantajlarımızı kullanarak işlerin üstesinden gelmekten başka seçeneğimiz yok. Bir yandan deneyip yanılarak öğrenmeye çalışırken, değerli deneyimlerden, bilgilerden, kitaplardan yararlanmayı ve duyduklarımızı akıl süzgecimizden geçirip en makul ve faydalı bulduklarımızı kazanımlarımıza katmaya çalışıyoruz. Lakin kazıp savurmada değilse de, işte bu konuda biz gönüllü çiftçiler gerçekten iyiyiz.
Kenti terkedip, yerleştiğimiz ortamlarda çoğunlukla geleneksel yöntemlerle, daha doğrusu Yeşil Devrimden sonra gelenekselleşmiş yöntemlerle karşılaşıyoruz. Oysa uygulamalarımızı zirai zehirlerin, yapay gübrelerin, sanayileşmenin ve bunların ağır bedellerinin sarmalında kaybolmuş yetiştiricilerin deneyimlerine değil, hem daha eski hem de en yeni temelleri atılıp yaygınlaşan sürdürülebilir tarım yöntemlerine dayandırmak istiyoruz. Bunun için de, doğayı gözlemeye, anlamaya, öğrenmeye çalışmanın ve bitmek tükenmez denemelerin yanı sıra yavaş yavaş hem sanal hem de gerçek bir gönüllü çiftçi kitaplığı oluşturmaya çalışıyoruz. Bu işi yaparken asıl ilgimizi çeken yazarlar, yalnızca bir laboratuvar ortamında sıkışıp kalmamış, bu işin bizzat içinde olup, doğanın dilini konuşabilenler oluyor.
Bugünlerde, elimizde yine böyle bir kitap var. Mükemmel bir Türkçe ile, işlerini çok beğendiğimiz Sinek Sekiz'in genç ekibi tarafından özenle hazırlanıp, dilimize kazandırılan Bill Mollison'un Permakültüre Giriş kitabını okurken yazarın önsözdeki bir paragrafı neden çiftçiliğe gönüllü olduğumuzu bir kez daha hatırlatıyor. Kendi kendine yeten bir köyde doğup büyüdüğünü anlatan Mollison "28 yaşına kadar bir rüyada yaşadım. Vaktimin çoğunluğu ormanda ya da denizde geçti. Geçimim için balık tuttum, avlandım. 1950'lere kadar içinde yaşadığım sistemin büyük bölümünün kaybolmakta olduğunu fark etmemiştim. Ama balık sürüleri kaybolmaya başladı. Sahil şeridindeki deniz yosunları seyreldi. Geniş orman alanları ölmeye başladı. O zamana kadar bunlara olan düşkünlüğümü ve ülkeme ne kadar aşık olduğumu bilmiyordum" diyor. Doğanın, toprağın, bitkilerin hatta denizin dilini bilen ve bizim için adeta tercüme eden Fukuoka ve Mollison gibi yazarlardan biz gönüllü çiftçiler ne çok şey öğrendik, öğreniyoruz.
Sinek Sekiz Yayınevi Permakültüre Giriş kitabının illüstrasyonu
Permakültüre Giriş, gönüllü çiftçi kütüphanesinin olduğu kadar, henüz çiftçi olmamış ama olmaya gönüllülerin de olmazsa olmazlarından biri. Bu kitap arazi seçiminden başlayıp en kullanışlı ev ve bahçe tasarımı, doğal kaynakların en az masrafla en verimli biçimde kullanılması, geridönüşüm sağlama yöntemleri, farklı amaçlarla kullanılabilecek bitki listeleri, sebze meyve bahçeleri ve hayvan sistemlerini de kapsayan, anlaşılabilirliği ve okumayı kolaylaştıran çizimleriyle pratik ve güncel bilgilerle dolu.
Bir kitap, eğer okuyucunun ruhu ve zihni henüz hazır değilse, ne kadar iyi olursa olsun, ilham veremez. Oysa bazen, tek bir cümle insanın önünde yepyeni ufuklar açabilir. Kimbilir, belki de gönüllü çiftçiler kervanına katılmak için daha fazla beklemeye gerek yoktur; hatta belki her şey bir kitapla, bir apartmanın bahçesinde, terasında, balkonunda veya cam önündeki bir saksıda başlayabilir. Asıl mesele sizin bu soruya vereceğiniz yanıtta: "Hazır mısınız?"
"Açlıkla mücadele eden bir grup Afrika ülkesinin ABD gıda yardımını genetiği değiştirilmiş mısır içermesi sebebiyle reddedmesi GDO'lu gıdaların kabul edilebilirliği hakkındaki tartışmaları tadsız bir görünümle uluslararası gündeme taşıdı.
Oysa GDO'lu yiyecekler hakkındaki uluslararası tartışmalar şimdiye kadar çoğunlukla gelişmiş ülkelerdeydi - özellikle, tüketicilerin GDO'lu gıdalara çoğunlukla karşı olduğu ABD ve Avrupa Birliğinde.
Fakat GDO'lu yiyecekler üzerindeki bu tartışma artık çok farklı bir duruma taşındı. Afrikanın güneyinde 14 milyon kadar insan kuraklık, AIDS ve politik çatışmalar sebebiyle açlıkla yüzyüze. Açlığın yayılmasını önlemek amacıyla ABD ve başka ülkeler bu açlıktan kırılan ülkelere yiyecek yardımı gönderdiler. Amerikan yiyecek yardım programı, tipik olarak ABD'de yetiştirilen genetiği değiştirilmiş ticari mısır içerir. Fakat, yiyecek yardımının gönderildiği üç Afrika ülkesi - Zimbabwe, Mozambik ve Zambia - gıda güvenliği korkusu ve çevre etkilerinden dolayı Amerikan mısırını önce reddettiler.
Zimbabwe ve Mozambik Amerikan yardımını sonradan kabul etti, fakat, Birleşmiş Milletler Gıda Yardım Programı (WFP), Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Organizasyonu (FAO), ABD ve Avrupa Birliği görevli ve bilim adamları, Zambia devlet başkanı Levy Mwanawasa hükümetine bu gıdanın güvenli olduğuna dair güvence vermelerine rağmen Zambia bu yardımın gönderilmesini geri çevirdi.
...
Zambia hükümeti, çiftçilerin bu mısırı ekebileceklerini ve bunun da Zambia'daki yerel mısır ile çapraz tozlaşmaya sebep olabileceğinden endişelendi. Bu sebepten dolayı da hükümet, kuraklık sona erdiğinde ihtiyaç fazlası ürünlerini Avrupaya satmakta zorluk çekebileceklerini düşündü. Dağıtılmadan önce bu mısırın öğütülmesi, ekilmesini imkansız hale getirip, bulaşma problemini yok edebilirdi. Buna rağmen, hükümet mısırı öğütülse bile geri çevirmeye devam ediyor.
..."
Aşağı yukarı böyle deniyor. Bu, binlerce GDO karşıtı kurum ve organizasyonun yüz binlerce dökümanının birinden değil. GDO'lu tohumları biyoteknoloji yoluyla üreten şirketin kütüphanesinde kamuya açık yayınlanan bir şaşkınlık ve hayret yazısı.
Özellikle Zambia, içinde bulunduğu şartlara rağmen, duruşu, kararlılığı, bu sebeple GDO dünyasında yaratmış olduğu şaşkınlık sebebiyle dikkat çektiği için yazının sadece bu bölümlerinden söz ettim. Yazının tamamında ise, yine şirketin kendi ifadesiyle ticaret örgütleri, biyoteknoloji şirketleri, ilgili devlet kurumları, hatta pek çok uluslararası örgütün ne denli içi içe ve birlikte çalıştıkları da kendi ifadelerinden anlaşılıyor.
Ne diyelim, artık Yem Sanayicileri Birliğinin özel isteği ile RoundUp Ready Soya Fasulyesi MON89788 (Yapılan genetik değişiklik sebebiyle RoundUp isimli yine aynı şirkete ait ot öldüren zehirin tesir etmeyeceği soya fasulyesi) ithal edilerek her türlü hayvan yeminde kullanılacak.
Biyogüvenlik kurulu;
KARAR: Biyogüvenlik Kurulu, başvuru hakkında basitleştirilmiş işlem kapsamında Bilimsel Risk Değerlendirme Komitesi ve Sosyo Ekonomik Değerlendirme Komitesi tarafından hazırlanan Raporları değerlendirerek, Herbisit Tolerans genini ihtiva eden soya fasulyesinin ve ürünlerinin hayvan yemlerinde, aşağıda belirtilen hususlara uyulması şartıyla kullanılmasına, Karar vermiştir.
şeklinde bir karar vermiş. Her ne kadar, kararda adı geçen risk değerlendirme komitesi raporu ile nasıl bir değerlendirme yapıldığı belli değilse de, etiketleme şartıyla bu GDO'lu fasulye artık süt, et, yumurta, peynir, yoğurt gibi gıda ürünlerimizin elde edildiği hayvanlara yedirilecek.
İneklerin okur yazarlığı olmadığından çuvallarda GDO'ludur yazsa da bir şey farketmeyecek, zira içilen sütte GDO'ludur yazmayacak, yani okur yazarlığı olanlar bunu bilmeyecek.
Yem Sanayicilerimiz, özel olarak bu GDO'lu soyayı talep ederlerken, sizlerin sütü ve eti nasılsa sorgulayamayacağınızı biliyor olmalılar. Süt şirketlerinin de süt toplarken hayvanların yeminin ne olduğunu sorguladıklarını sanmam.
Arada bir balık aldığım balıkçının camında şöyle bir yazı asılı. "Ya balığı bileceksin, ya da balıkçıyı tanıyacaksın". GDO'lu süt bakılarak anlaşılamayacağına göre ineği tanımaktan başka çare kalmadı galiba.
Kuşkusuz, iklim değişikliği gezegenin karşılaştığı en büyük tehdit. 1992 yılında, B.M’nin İklim Değişim Çerçeve Anlaşması imzalandığından bu yana devletler düzeyinde kesinlikle hiç bir faaliyet olmadı.
ABD, tabii ki bu konuda hiç bir harekete kalkışmama kararı aldı ve şimdi sanki harekete geçiliyormuş gibi bir izlenim verme girişimi var. Aslında rakamlar öylesine acıklı ki, 2020’ye kadar %4 azaltma taahütü yapıldı.
Tüm bilimsel gerçekler kirliliğin milyonda 350 parçacıkla sınırlı kalması için ki, bu sıcaklık artışını 2 derecelik sınır içinde tutabilmekle eş değer. Zengin ülkelerin %90’lık bir azaltmaya gitmesi gerektiğini söylüyor. Kopenhag’a çok az bir zaman kaldı, iki ay bile değil, birbuçuk ay. Hiç bir taahhüt olmadığı gibi, aslında bir geri çekilme var.
Bangkok’ta tarafların buluştuğu bir konferans, bir kongre yapılıyor. Ve ABD, konuşmuyor, ABD çok akıllandı, kendisi konuşmuyor, uluslararası görüşmelerde pis işlerini Kanada ve Avustralya’ya yaptırıyor.
Telafiden, iptal etmekten söz ediyorlar, yalnızca Kyoto protokolünü değil fakat iklim sözleşmesini iptal etmekten ve yerine çift taraflı piyasa dostu çözümler getirmekten söz ediyorlar.
Bu kimseyi şaşırtmamalı, 20 yıllık küreselleşme ve şirketler hakimiyeti, hükümetleri şirket devletlerine dönüştürdü. Halkın, halk tarafından, halk için olan demokrasi, artık şirketlerin, şirketler tarafından, şirketler için olanına indirgendi. Ve şirketler, kendi kirlilik sınırlarının yine kendileri tarafından belirlenmesini garantilemek için hükümetlerin kuklalar gibi hareket etmesini sağlayacaklardır.
O halde iklim değişikliğine nasıl tepki oluşturacağız. Demek istediğim, bazı veriler en geç yüz yıl içerisinde gerçekleşeceği varsayılanların şimdiden gerçekleştiğini gösteriyor.
Himalayalardaki buzulların giderek gerilediğini biliyorum, benim Ganga buzulum, Gangotri buzulu yılda 23 metre geriliyor. Seyahatler yaptım, Himalaylardaki iklim değişikliğini incelemek üzere Himalayalar’a uzun ve zorlu seyahatler yaptım; ve Ladakh çöl eyaletinde şimdi kar yağmıyor, yağmur yağıyor. Asla yağmur görmemişler, çöl orası, evler, köyler suyla sürüklenmiş.
Kısacası bu gelecek bir tehdit değil, bugün insanlar ölüyor, büyük bir kuraklık yaşadık, bu yıl Hindistanın hasadının %50’si gitti. Kalan ekini hasat ederken seller bastı, güney Hindistan’da bu aşırı seller yüzünden 300 kişi hayatını kaybetti. İnsanlar ölüyor, Burma’daki Nargis kasırgasında 100.000 kişi öldü, Aila kasırgasında yaklaşık 500 kişi öldü. Öyleyse bugün bir ölüm kalım meselesinden söz ediyoruz.
Tek bir çıkış yolumuz var, maalesef çok az çevreci bu yola giriyor. Zaman dar ise, herhangi bir çözümü, bu çözüm her şeyi daha da kötüleştirse bile kabullenmeyi düşünüyorlar.
Yanlış çözüm önerileri arasında: ABD’deki “Royal Academy of Science” yapay volkanlar yaratmaktan, Nobel ödülü almış biri güneş ışığını bloke etmek için gökyüzüne sülfür salmaktan bahsediyor.
Başkan Bush, sanki sorun güneşteymiş gibi, güneşe parlamamasını söyleyecek aynaların gökyüzüne yerleştirilmesi gibi devasa bir planı finanse etmek istedi. Ve elbette benim arkadaşlarımın bir çoğu ki, çok iyi, çok sıkı çevreciler, ancak ellerini hiç toprağa değdirmemiş, doğadan hiç ders almamış, doğanın direncini hiç öğrenmemiş bu arkadaşlarım yalnızca Genetik Mühendisliğinin bizi kurtarabileceğini söylüyorlar.
Onlara Genetik Mühendisliğinin dirençli, iklime dayanıklı özellikler yaratamayacağını, çünkü bunların karmaşık özellikler olduğunu söylemeliyim.
Şu ana kadar Genetik Mühendisliğinin elindeki araçlar karakter özelliklerinden yalnızca tek bir genin yerini değiştirmekle sınırlı ki, zaten bu yüzden yalnızca Round-up’a dayanıklınınız ve yalnızca BT toksininiz var.
Aslında Round-up’a dayanıklı ekinlerin kendisi iklim değişikliğinin başlıca nedenlerinden biri oluyor. Amazon’a ne yaptıklarını görebilseydiniz, ciğerimiz, akciğerimiz, yüreğimiz olan yağmur ormanlarını kesiyorlar. Arjantin’de, Paraguay’da küçük köylülerin yerlerini değiştirip ormanları kesiyorlar.
Ondan sonra Monsanto Round-up’ı bir iklim çözümü olarak sunmak üzere ve gezegeni daha hızlı zehirlemek için denkleştirme kredileri alabilmek için iklim görüşmelerine gelme küstahlığını gösteriyor.
Genetik Mühendisliği bize iklime dayanıklı özellikleri vermeyecek, bunu çiftçiler ve doğa veriyor. Navdanya’daki tohum bankalarımızda, kuraklığa dirençli yüzlerce ekin çeşidini koruyoruz, örneğin bu yılki kuraklıkta bunlardan dağıttık, tuza dirençli çeşitler, sele dirençli çeşitler, 18 feet (yaklaşık 5.5 metre) uzayabilen pirinç çeşitleri ki Ganj havzasındaki bir su baskınında dik durarak hayatta kalıyor.
Bu çeşitleri çiftçiler yavaş yavaş evrimleştirerek geliştirmiş, şimdi şirketler kendilerinin geliştirmedikleri, mühendisliğini yapmadıkları bir şey için patent alıyor. 530 patent, tohum kaynaklarımızı kontrol altına almak isteyen 5 tane gen devinin elinde.
İşte bu yüzden Dünya Ticaret Örgütünün fikri mülkiyet hakları kurallarını yarattılar; işte bu yüzden ülkeleri Genetiği değişitirilmiş organizmaları benimsemeye zorlamak için serbest ticaret yasalarını yarattılar.
Davalar var, Monsanto Avrupa yurttaşları GDO’lara hayır dedi diye ABD hükümetini Avrupa’ya dava açmaya zorladı. Beş hükümet “üzgünüz, bunu istemiyoruz” dedi, hem de laf olsun diye değil, bilime dayanarak. (1)
Avusturya kendi çalışmalarını yaptı, kobay farelerde muazzam seviyede kısırlık gözlendi, Fransa kendi araştırmalarını yaptı ve ikinci nesilde kesinlikle genomun kararsız olduğunu gördüler.
İşte bu yüzden burada yerel besin ekonomileri dahil yerel ekonomileri yaratan tüm girişimleri kutluyorum.
İnanıyorum ki, belli bir zamanda, dinazorlar ölüyorsa, öldükleri için insan üzülmemeli. Bırakalım soyları tükensin, yeni dünya esnek, uyumlu ve küçüğe dayanarak doğacak. Çok uzun bir süredir, her şey Wal-Mart hipermarketi raflarında olmadıkça alışveriş yapamayacağımıza, tüm tohumlar Monsanto’nun elinden olmadıkça bunların tohum sayılmayacağına, dünyanın tüm tahılı Cargill tarafından alınıp satılmadıkça gıda bulamayacağımıza inandırıldık.
Tanrıya şükürler olsun, hepimiz biliyoruz ki her toplumda, her toprak parçasında, her ekolojik sistemde besin üretme potansiyeli vardır ve hatta dahası her toplumda özgürlüğünü kazanma potansiyeli vardır.
Öyle bir dönemdeyiz ki burada söz konusu olan türlerin özgürlüğü, gezegenin türleri beslemek için evrimleşme özgürlüğü, insanların ne yiyeceklerine, toplumlarını nasıl sürdüreceklerine özgürce karar verme özgürlüğü; işte serbest ticaret anlaşmaları dedikleri şeyle bizden almaya çalıştıkları şey tam olarak bu özgürlüktür.
Gandi’den pek çok ders almışımdır, bunların ilki küçük olanın yüceltilmesidir. Bu şirketlerin yiyeceğimiz ve sağlık malzemelerimiz üzerinde tam bir hakimiyet kurma gündemi olduğunu öğrendiğim zaman, eski nesillerin diğer imparatorluklar karşısında ne yaptıklarını düşündüm.
Gezegenin %80’ninde hüküm süren bir Britanya İmparatorluğumuz vardı. Gandi çıkrığı çekip çıkardı, top güllelerine silahla cevap vermedi, top güllelerine dokumayla cevap verdi ve o zaman insanlar “bu küçücük tahta parçasının sana özgürlük getireceğini mi sanıyorsun” diyerek güldüler.
O ise “özgürlük getirebilecek tek şey bu” dedi, çünkü “öyle küçük ki, en küçük, en ufacık, en kenarda köşede kalmış kadını işin içine katabilir. Hindistan’daki her kulübeyi devrim merkezi yapabilir” ve tam olarak da öyle oldu.
Ve bu yüzden çıkrık, tohum toplamaya ilham oldu. Gandi’den aldığım bir başka ders nedeniyle bana göre tohum bugünün çıkrığıdır.
Kölelik ve şiddet yaratacak, adil olmayan bir kural konulduğunda, bu adaletsiz yasaya hayır demek görevinizdir. Buna “satyagraha” adını verdi, gerçeğin gücü, gerçeğin baskısı, gerçeği söyleme yükümlülüğü. İlginçtir ki bunu ilk kez Güney Afrika ziyaretinde, rejim halkı ırk ayrımcılığına zorladığı zaman 11 Eylül’de uyguladı. O ve diğer bir grup Hintli “bizi ırkımıza göre tanımlayan kimlik rozetlerini takmıyoruz. Bizler bir ülkenin yurttaşlarıyız. Rengimize bakmaksızın eşitiz” dediler. Ve ilk defa o zaman gerçeği dayatmak için “satyaghara” sözcüğü kullanıldı.
Elbette Hindistan’a geri döndüğünde, Britanyalıların tuz tekeli kurmaya çalıştıkları sırada da kullanmaya devam etti. Kumsala yürüdü, denizden tuzu aldı ve “doğa bunu karşılıksız veriyor, hayatta kalmak için ona ihtiyacımız var, tuz yapmaya devam edeceğiz, sizin tuz yasalarınıza uymayacağız” dedi. Sonunda Britanya İmparatorluğu tuz yasalarından vazgeçmek zorunda kaldı.
Bu sebeple onun “satyagraha”sından ilham aldım, Navdanya’yı kurduğumuz günden beri üye olmak için çiftçilerin imzaladığı taahhüdün üzerinde, 500.000 üyemiz var, ücret ödemeleri, ya da üyelik aidatı vermeleri gerekmiyor, sadece “Bizler tohumları doğadan ve atalarımızdan aldık, bunları gelecek nesillere devretmek ve evrimin devam etmesine izin vermek bizim görevimiz, o halde bizi bu ahlaki, ekolojik, tohumlarımızı biriktirme ve tohumlarımızı değiş tokuş etme görevimizi gerçekleştirmekten alıkoyacak bir yasaya asla itaat etmeyeceğiz” yazan taahhüdü imzalamaları gerekiyor.
Zihinlerimiz, son bir kaç yıldır şirket yetkilerinin zenginleşmesine, DTÖ gibi büyük, sayısız, demokratik olmayan kurumların yaratılmasına, büyüğün kaçınılmaz olduğuna, ve büyüğün kibar ve hayırsever olduğuna, büyüğün alternatifi olmadığına alıştırıldı. Fakat oyuncularınızın sayısı bağlamında büyük kaçınılmaz olarak küçüktür.
Büyüğün egemenliğinde tohumlara hakim olmak isteyen 5 şirket var, beşi uluslararası yeşil ticareti, beşi sağlıklı yiyecekleri abur cubura ve zehire dönüştürme sürecini yönetiyor, beşi suyu alıp özelleştiriyor. Aslında çok küçük. Olağanüstü olan şu ki, biz bu gezegende 300 milyon türüz, biz bu gezegende 6 milyar insanız, işte bu küçüklerin ağıdır. Küçüklerin geniş ağı enerjisini ve gücünü salıverdiği zaman şirketlerin açgözlülüğüne ve devletlerin çaresizliğine galip gelecektir.
Tarımın neden bir savaş meydanı gibi göründüğünü anlamaya başladığımda, savaştan geldiği için olduğunu farkettim. Endüstriyel çiftçiliğin araçları savaşın araçlarıdır.
Savaşlar sona erdiğinde, öldürücü kimyasallardan para kazanmaya alışanlar, öldürücü kimyasalları yapmaya devam kararı aldılar. Yalnız bu defa, gıda yetiştirmek için bunları kullanmanın şart olduğunu, aksi halde hepimizin açlık çekeceğini söylediler.
Ve savaş teknolojilerini üçüncü dünyaya kakalamak için adını “Yeşil Devrim” koydular. Yeşillle hiç bir alakası yoktu, tabii o zaman, 65’te yeşil henüz sürdürülebilirliğin sembolü olarak kullanılmıyordu. Yeşil yalnızca kırmızıdan farklı bir renkti, problem kırmızıydı. O isim, sarı olabilirdi, kahverengi olabilirdi, herhangi bir renk olabilirdi. Halbuki kırmızı olmalıydı, çünkü insanları daha sonra öldürüyordu.
Derken, Yeşil Devrime Nobel Barış ödülü verildi. Böylece Pencab’a gittim, eğer bu barışçıl bir şeyse..., bizde de şiddet var, bilirsiniz ya, o zaman bu öyküdeki boşluk neredeydi?
İki yıl inceleme yaptım, B.M. adına neler olduğunu inceledim ve “Violence of Green Revolution” (Yeşil Devrim Zorbalığı) adında bir kitap yazdım.
Bize mütemadiyen yeşil devrimin Hindistan’ı açlıktan kurtaracak kadar çok gıda üreteceği söylendi. 1965’te bizde açlık yoktu, biraz kuraklık vardı. Kuraklık biraz daha az ürün anlamına gelir. Biraz daha fazla buğday ithal etmek istedik, fakat bize tarımınızı değiştirip kimyasalları kullanmadığınız takdirde size buğday satmayacağız diyorlardı.
Sürekli ortada bir “Hindistan açlıktan kurtarıldı” söylemi vardı, fakat aslında Hindistan tarımsal kimyasallar için en büyük pazar olmuştu. Bugün Hindistan sadece yapay gübre desteği için 1 trilyon rupi harcamaktadır. Bu Çin hacminde bir bütçedir.
Adına yeşil devrim denen şey, yüksek dozda uygulanan kimyasallara dayanabilecek bodur cinsler yetiştirmeye dayanıyordu. Bunun nedeni yerel türlerin yeterince verimli olmaması değildi, sadece yerel türlerin onların piyasaya süreceği kimyasallara ihtiyaç duymuyor olmasıydı. Aslında tohum koruma/ toplama işine başladığımızdan bu yana daha yüksek verimlilikte pek çok yerel tür keşfediyoruz.
Elbette sürdürülebilir tarımın en büyük farkı, sadece çiftlikten satışa giden malları değil, aynı zamanda aileyi besleyecek tüm gıdayı, hayvanları besleyecek yemi, çiftlikteki her şeyin hesaba katılmasıdır.
Gelin görün ki şimdi toprağı besleyecek organik madde “ziyan” olarak tanımlanıyor. Çiftlikte piyasada satılmayan her hangi bir organik madde kalıyorsa bu ziyandır. Oysa bu, toprağı kendi gıdasından mahrum ediyor.
Çiftçi ailesinin yiyeceği de ziyan, çünkü her şey pazara gönderilmeli. Böylelikle şimdi kendimizi garip bir durumun içinde bulduk, endüstriyel kimyasal tarımın yaygınlaşmasından kırk yıl sonra, dünya üzerinde daimi olarak bir milyar aç insanımız var.
Bu şöyle açıklanabilir, daha önce de açlık vardı, fakat belli bir yerle ve belli bir zaman aralığıyla sınırlıydı. Kötü hava koşulları kıtlığa yol açabiliyordu veya savaş kıtlığa yol açabiliyordu, fakat er ya da geç kıtlık sona eriyordu, oysa bugün açlığın sonu gelmiyor.
Çünkü bu planlanmış bir durum, doğayla ilgisi yok, savaşlarla ilgisi yok, tarım ve tarımsal ekonominin tasarlanış biçimiyle ilgili. Ve bugün aç olan bu 1 milyar insanın, 500 milyonu gıda yetiştiricileri. Yetiştiriciler giderek daha aç kalıyor, çünkü yüksek girdilerle gıda yetiştirdikleri zaman, bu işi borca girerek yapmak zorundalar, ve hasattan sonra ilk yapmaları gereken borçlarını ödeyebilmek için elde ettikleri her şeyi satmak. Sonra sattıkları yere yeniden gidiyorlar ve bu defa kendilerine gerekeni dört misli fazla ücret ödeyerek satın alıyorlar. Böylece açlık ve yoksulluk girdabı büyümeye devam ediyor.
Bu girdap genetiği değiştirilmiş tohumların ortaya çıkışıyla iyice şiddetlendi. Yeşil devrim dışarıdan kimyasal katkısı gerektiren tohumları ortaya çıkardıysa, Genetik Mühendisliği de zehiri bitkilerin içine yerleştirdi.
Genetiği değiştirilmiş pamuk için Hindistanda yapılan reklamlardan biri
Ve bu, dünyaya kimyasal tarımın bir alternatifi olarak sunuluyor. BT pamuğuna ihtiyacın var, böylece pamuğa böcek zehirleri püskürtmene gerek yok, Round up ‘a dayanıklı olana ihtiyacın var, böylece onlara göre yabani otları denetim altına almak için fazla püskürtme yapmana gerek yok. Şöyle ki, bunlardan birinin yabani otları denetim altına alacağı ve ot öldürücü kullanımını azaltacağı farzediliyor, diğerinin ise zararlı böcekleri denetim altına alarak böcek zehiri kullanımını azaltacağı varsayılıyor.
Tam tersi oldu. BT pamukla neler olduğunu biliyorum. BT bir toprak organizmasıdır ve çok zararsızdır. Doktorumuz Elaine R. Ingham burada, kendisi toprak organizmaları hakkında her şeyi bilir ki buna genetiği değiştirilen ve genetiği değiştirildiği zaman bitkileri öldürmeye başlayan “Klebsiella Planticola”da dahildir.
Aynısı BT için de geçerlidir, doğal olarak alınan BT memeliler için kesinlikle zararsızdır, sadece böceklerin larvaları için zararlıdır, çünkü böceğin sindirim sistemindeki enzimlerle harekete geçer.
Fakat, genetik mühendislikle bitkilere yerleştirilen BT hazır yapılmış toksindir, böceğin sindirim sisteminde toksine dönüşen bir toksin değildir. Artık etki alanı çok büyüktür. Kral kelebeği (monarch butterfly) hakkında Cornell üniversitesinin araştırmasını hatırlayın, orada BT poleni kral kelebeğini öldürdü.
BT pamuğun yetiştiği tarlalardaki toprak organizmalarına neler olduğunu gösteren bir araştırmayı yeni öğrendik. Biyokütleyi parçalayan bakterilerin %30’u kaybolmuş, azot sabitleyen enzimlerin %20’si kaybolmuş, bu yalnızca 4 yıllık ticari ekim sonucu.
Peki zamanla toksik BT yayılırsa nereye varacak. Ancak bunun insanlara verdiği zarar, tahrif çok daha çarpıcı.
Hindistan’da hiç intihar görmemiştik, ama şimdi çiftçi intiharları salgın halinde. Son on yılda 200.000 intihar oldu. İntiharların çoğunluğu BT pamuğun ekilip satıldığı bölgelerde.
Çiftçilerin neden intihar ettiğini anlamak çok uzun sürmedi. İntihar ediyorlardı, çünkü borç içindeydiler. Borç içindeydiler çünkü eskiden kilosu 7 rupi olan tohum fiyatları, 1700 rupiye fırlamıştı.
Yeni tohumlar her yıl yeniden satın alınmadıkça güvenilir değil, zararlıları kontrol altında tutacakları varsayılmasına karşın, aslında yeni zararlıların ortaya çıkmasını teşvik ediyor, hedef alınmayan zararlıların. Öyle çok ki isimlerini aklımda bile tutamıyorum, unlu bit, yaprak bitleri, pamuk yaprak zararlıları (jassids), armi böceği; her yıl daha fazla pestisit püskürtülmesini gerektiren yeni bir zararlı salgını ortaya çıkıyor.
Sözde zararlıları kontrol altında tutacak bir mahsul olan BT piyasaya çıktığından beri pestisit kullanımı 13 kat arttı. Böylece tohum maliyeti, pestisit maliyeti, gübreler, sulama derken çiftçiler iyice borca battı, oysa milyoner olacakları söyleniyordu.
GDO'lu pamuğun onlarca kere fazla ürün vereceğini vurgulayan başka bir reklam.
Hatta bir ara, çeşitli tanrılar ve azizler tarafından ikna edildiler, çünkü Monsanto reklamlarında onları kullanıyordu. Pencab’a yolunuz düşerse, orada Sih dininin kurucusu Guru Nanak’ı kullanıyorlar. Uttar Pıradesh’de BT pamuk satışı için Ramayan’dan sahnelerin kullanıldığını görmüştüm.
Biliyorsunuz, bizim çok sayıda tanrı ve tanrıçamız vardır, 300 milyon tane, ve hepsi bedavaya çalışan satış elemanlarınızdır. Hindistan bir inanç ülkesidir, insanlar bir reklamda Ram’ı görünce, Guru Nana Dev’i görünce inanırlar.
GDO'lu mısır reklamı
İşte borca battıklarında daha derin bir şaşkınlık yaşamaları bu yüzdendir. Günü geldiğinde alacaklılar, ki bunlar aynı zamanda tohum ve kimyasal getiren şirketlerin acentalarıdır, gelir ve “artık senin toprağın bizim toprağımız” derler, çünkü çiftçinin sahip olduğu tek şey budur, parası yoktur. Bunların hepsi tüm haklarını şirketlerin acentalarının eline veren küçücük bir imza, hatta genellikle parmak baskısı yüzünden başlarına gelir.
Toprağının elinden alındığı gün, o gün, çiftçi sessiz sedasız tarlasına gider, genellikle bu kocadır, çünkü şehire inip o çılgın ilanları gören de, ikna olan da odur; kadın kocasının pestisit kullanmaya kalkıştığını bilmez bile. Araştırdığımız vakaların %99’unun altından pestisit borcu çıktı. Birileri tarlanın yanından geçer,döner kadına gelir “kocan falanca yerde ölü yatıyor” der.
Böylece sadece 200.000 intiharımız değil, 200.000’de dulumuz var. Ben onlara Monsanto dulları diyorum. Onlara doğaya karşı, biyoçeşitliliğe karşı ve çiftçilere karşı açılan savaşın dulları diyorum.
Bu yüzden 1987’den beri oluşturulan bir tür alternatif sunmaya başladık. Bu alternatif Navdanya’dır. Navdanya 9 tohum demektir, aynı zamanda yeni armağan anlamına gelir, “nav” 9 da olabilir, armağan da olabilir, “dan, dana” hem tahıl hem de tohum olabilir.
Ve biz 55 müşterek tohum bankası kurduk, ülke çapında 16 eyalette ve bu tohum bankalarında takas edilebilir açık tozlanan çeşitlerimiz var.
Navdanya’yı DTÖ ve onun fikri mülkiyet haklarının egemenliği altında çiftçilerin kendi tohumlarını saklamalarının yasadışı olacağını, tohumlarını takas etmelerinin yasadışı hale geleceğini anladığım zaman başlattım.
Ve endüstri, genetik mühendisliğiyle açıkça ilk adımı attı, çünkü “bu bize patent alma hakkı verecek, bir patent aldığımızda ise çiftçilerin tohum saklamasına veya takas etmesine engel olabilecek ve tekel haline gelebileceğiz” dediler.
Mucizevi bir durum, çünkü para değil, hayat yaratan bir şeyden, şimdi siz tohum endüstrisi olarak döl vermeye programlanmış olanın döl vermesini engelleyerek, hayat vermeye programlanmış olanın yeniden hayat vermesini engelleyerek, hatta daha da önemlisi kendi kendine çoğalabilenin çoğalmasını engelleyerek bir trilyon dolar kar hedefliyorsunuz.
Tohumun mucizesidir bu, çoğalır. Tohumlar korunabilir, biliyor musunuz yaşlı bir kadının minik ambarından üç tahıl tanesi, üç buğday tanesi buldum. Bunları çoğalttık ve bir kaç yıl sonra organik tarım için Pencab’a iki kamyon dolusu gönderebildik.
Veya meslekdaşlarım Orissa’da tuza dayanıklı bir çeşitten tek bir tahıl tanesi buldular, çoğalttık, Orissa’daki kasırgadan sonra dağıtabildik, Tamil Nadu’daki tsunamiden sonra dağıtabildik. Fakat endüstri için sorun olan da bu çoğalma, ve bu büyüme paradigması için sorun olan da aynısı.
Çünkü büyüme ölçülerine göre, tükettiğiniz kadarını üretiyorsanız, yani bir şeyleri geri kazanım için kullanıyor, kendine yeterli olmak için kullanıyor ve yerel ekonomiler için kullanıyorsanız büyümeye katkıda bulunmuyorsunuz demektir. İşte bu yüzden kadınların işi işten sayılmaz, işte bu yüzden köylüler üretmez, işte bu yüzden yüce ve gururlu bir orman büyüse bile büyümeye katkıda bulunmaz.
Ancak ağacı kestiğiniz ve büyümesini durdurduğunuz zaman birdenbire büyümeye katkıda bulunur hale gelir. İşte bu yüzden özel mülk haline dönüştürmek, bu ister tohumların özel mülke dönüştürülmesi olsun, ister suyun ve isterse şimdi de havanın özel mülke dönüştürülmesi olsun, sürekli büyümeye yol açar.
Ne zaman tohumların özel mülkiyet haline getirilmesinden söz etsem, çiftçiler yakında havayı da özelleştirecekler diyorlardı. Şimdi onlara “evet, önce havaya sera gazlarını salarak, bu da bir özelleştirmeydi, şimdi de karbon ticaretiyle özelleştiriyorlar” demeliyim.
Böylece bu gezegendeki 300 milyon tür değil, bu gezegendeki 6 milyar insan değil, kirletenler havadan pay alıyor. Başlıca kirleticiler havanın haklarını ellerinde tutuyor ve emisyon ticaretini tasarlayanlar rekora gidiyor.
Danışmanlık firması Price Waterhouse Coopers, İngiltere’nin iklim raporunu yazan Stern, hepsi diyor ki atmosfer üzerindeki haklar patentli haklara eşittir, atmosferde özel mülkiyet hakkına eşittir, böylece kirletenler büyük paralar kazanıyor ve tıpkı tohumların özelleştirilmesinde olduğu gibi trilyon dolarlık bir piyasa görüyorlar, suyun özelleştirilmesinde de trilyon dolarlık bir piyasa görüyorlar. Şirketler karbon ticareti yoluyla havanın özelleştirilmesinde trilyon dolarlık bir piyasa arayışındalar. Kırk milyar dolara zaten ulaşıldı bile.
O halde, tam anlamıyla, her şeyden büyüme yaratabilirsiniz, şimdi organ ticareti neden serbest bırakılmasın diyen bazı ekonomistler var, tahmin edeceğiniz gibi bu çok verimli olabilir, birisinin karaciğerini ve böbreğini al, piyasada sat, özellikle de yoksullar için. Açık oturumlarımızda borçlarını ödemek için böbreğini satmaya zorlanan çiftçilerimiz vardı, tabii ki iyi olacakları, bunun tamamen zararsız olduğu söylenmişti. Oysa ondan sonra bir daha hiç çalışamayacaklardı ve kadın çocuklara bakabilmek için hem erkeğin hem de kadının işini yapacaktı.
Gayet tabii, insanlar bunun büyüme olmadığını biliyor, işte bu yüzden Plachimada adında bir köyde, bir kadın, sularını kullandıktan sonra kirletip bıraktığı için CocaCola ile savaşmaya karar verdi.
CocaCola yeraltından günde 1.5 milyon litre su çekiyordu. Bir kaç yıl içinde yeraltı suyu bitti. Kadınlar temiz içme suyu aramak için 10 mil (16 km) yürümek zorunda kalıyordu . Ve Mylama, 65 yaşında yaşlı bir kadın, artık hayatta değil, 2 yıl önce vefat etti, “niye biz daha uzağa yürümek zorundayız, bu şirket kapanmalı” dedi ve köyün kadınlarını bir araya topladı, şirketin kapısı önünde oturmaya başladılar.
Protestoları başladıktan bir yıl sonra geldiler ve benim de katılmamı istediler. Plachimada’yı bilmeksizin, köyü bilmeksizin sırf onların cesaretlerini kutlamak için gittim, orada köy halkından yüz kişinin karşısında 500 polis buldum. Böylece bu harekete destek olmak için bütün ağırlığımı ortaya koydum, davalarını mahkemeye götürmek için hukuki destek verdim, siyasi partileri oraya getirmek için siyasi destek verdim ve 2004’ten beri bu CocaCola fabrikası çalışmıyor ve sanırım kadınlar tarafından kapatılan ilk fabrika.
Şehir suyunun özelleştirilmesi genellikle Dünya Bankası ve IMF koşullarıyla organize edilir. İlginç olan özelleştirmelerin %90’nının halkın direnişi nedeniyle başarısız olması. Bolivya’da yaptılar, Dünya Bankası para harcadığında, bunu bize kredi olarak verir, yardım olarak vermez. Bize kredi verirler ve borca sokarlar.
Delhi’nin suyunun özelleştirilmesi nedeniyle, Delhi’nin özelleştirilecek suyunun benim bölgem Ganga’dan Tehri Bendi denilen barajdan geleceğini, ki bu da 100.000 kişiye işaret ediyor, keşfettim. Sadece su dünyanın en büyük firması Suez’e bedava temin edilmekle kalmayacak, su arıtma tesisi de kamu harcamalarıyla inşa edilecek ve Suez bize, bizim suyumuzu, on katı fiyatına satacaktı. Bu nedenle halkın su haklarıyla birlikte Ganga’nın korunması için bir hareket başlattım. Ve kampanya giderek büyüdü. Ganga’dan yararlanan köylerin etrafında, Ganj’in kıyılarında halk “Anamız Ganj satılık değildir” demeye başladılar. Bu proje de durduruldu.
Irak savaşının düzenlenmesinde rol alan ve bir süre sonra da Dünya Bankasının başına geçen Wolfowitz, bu projeyi ve başka bir su özelleştirme projesini harekete geçirmek için Hindistan’a geldi, protesto edecektik, beni çağırdı ve konuşmak istedi. Ve ona küçük bir kap dolusu su götürdüm, ve “suyun bir mal olduğu yanılgısı içindesiniz, suyun kutsal olduğuna inanan 1 milyar insanın bulunduğu bir ülkeye geldiniz, ellerinizi bu sudan çekin” dedim.
Bir önceki yazının devamı olarak Vandana Shiva'nın Oregon State Üniversitesinde 23 Ekim 2009 günü verdiği konferansı, Dr.Shiva'nın ofisinden verilen izin ile çözüp çevirerek yayınlamaya başlıyoruz. Orijinali bir konuşma olduğu için, yazıya dökülmüş hali de konuşma dilindedir.
-1-
DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü)
Teşekkür ederim. Hepinize teşekkür ederim. Bir araya gelerek hem bu akşamı hem de bu tüm günü organize eden inanılmaz gruba teşekkür ederim.
Hindistan’da günlük konuşmalarda sık sık geçen bir sözü duyarak büyüdüm. Bu söz “Vasudhaiva Kutumbkam” idi. “Vasudhara” yeryüzü tanrıçasıdır, Gaya, Terra Madre, Pachamama’dır. “Vasudhev” yeryüzündeki her şey ve “kutumbkam” aile demektir..
Yeryüzü ailesi bizim muhteşem banyan (hint inciri) ağaçlarımızı, kutsal ineklerimizi, toprak organizmalarını, arka bahçenizdeki küçük “tulsi” yi (Hindistan’da kutsal kabul edilen fesleğen bitkisi) kapsar.
Orada kutsal “tulsi”nin yanına gidersiniz ve “sevgili toprak ana dünyayı ve bu gezegeni dolaşıp sana göz kulak olacak kadar büyük değilim, ama sana bu “tulsi” bitkisinin bir parçasıymışsın gibi davranacak ve seni koruyacağım” dersiniz. Bu yüzden en ufak evin bahçesinde bile korunan minik bir “tulsi” ağacı görürsünüz. Bu benimle ilgili bir şey, bilirsiniz.
Dünyanın yeni oluşumu olarak Dünya Ticaret Örgütünden (WTO/DTÖ) bahsedilmeye başlandığında, DTÖ yalnızca tek bir şeye, "dünya bir pazar yerinden başka bir şey değildir, üzerindeki her şey ticari metadır, her şey satılıktır” varsayımına dayanıyordu.
Elbette bazılarımız DTÖ’yü sorgulamamız gerektiğini düşündü ve Uluslararası Küreselleşme forumu toplandı, ve Seattle protestosu organize edildi.
Seattle protestosu planlandığından çok, çok daha büyük oldu. DTÖ bu kentsel özgürlük festivalinin üstesinden hala gelemedi. Tıpkı genel direktör Pascal Lamy’nin dediği gibi DTÖ hala yoğun bakımda.
Hatırlıyorum da Doha turu görüşmelerinin başlangıcı için Doha’daydım, Doha turuna neden gerek duyduklarını da bilmiyorum, zira daha Uruguay turunun uygulamalarına bile başlamamışlardı.
Sanırım kısmen yeni bir şeyler yapılıyor görüntüsü vermek içindi. Doha 11 Eylül’den çok kısa bir süre sonra gerçekleşti..
Vizelerimiz Katar hükümeti tarafından değil, DTÖ tarafından verilmişti. Yerlerimizin ödemeleri DTÖ tarafından yapılmıştı. Doha’da toplandığımız sırada limanda donanma gemileri, üzerimizde hava kuvvetleri jetleri vardı.
Hatırlıyorum da bakanımız, bizim ticaret bakanımız şimdi vefat etmiş olan Muso Limaran, sorumluluğunu Hindistan’ın yüklendiği ve eski başbakan ile Uruguay turuna katılan eski GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Antlaşması) delegesinin idaresinde olup DTÖ’ye Karşı Halk Kampanyası adıyla bilinen gruba ve harekete söz vermişti.
“Söz veriyorum bu saçma değişiklik kararını almalarına izin vermeyeceğim, çünkü o zamana kadar zaten herkes serbest ticaretin, şirketlere nerede ne bulurlarsa ele geçirme özgürlüğü sağlayan şirketler egemenliğine verilmiş bir isimden başka bir şey olmadığını anlamış olacak."
Gece yarısı, Limaran, vakfımın Hint köylülerinin öldürüldüğünü ortaya koyan kanıtlarına dayanarak, ısrarla “tarımda daha fazla serbestliğe izin vermeyeceğiz” demiş ve henüz teslim olmamıştı.
Ve gece yarısı Beyaz Saraydan “eğer Hindistan ticarette daha fazla serbestliği desteklemezse”, bu ifadeyi hatırlarsınız, “bizimle değil bize karşı olduğunuzu varsayacağız” diyen bir telefon geldi ve ticaret pazarlıklarına dahil edildi ve tam anlamıyla terörizmle ilgili askeri sorunlar kullanılarak Hindistan bu kararlara katılmaya zorlandı, aksi halde zaten bir Doha turumuz olmayacaktı.
Fakat o kadar yanlıştı ki, Doha turu tamamlanamadı. Böylece, sanırım, dünya çapında yeryüzü demokrasisi doğmuş oldu.
Bu on yılda, hatırlıyorum da Seattle’dayken, tohum ve tarımdan söz eden bir avuç insandan biri de bendim ve şimdi gittiğim her yerde, dünyanın her yerinde, hatta endüstriyel gıdalardan geri dönüşü, kurtulma umudu olmadığını düşündüğüm bu ülkede bile (Amerika’da), tohumları övüyorsunuz, iyi yemek pişirmeyi övüyorsunuz, bugün yediğim harikulade yemek için çok teşekkürler, ve bahçeciliği övüyorsunuz. Oysa daha kısa bir süre önce bize bunların artık kullanım dışı kalmış, demode faaliyetler olduğu söyleniyordu.
Demokrasi derslerini kendi kütürümden aldım, ve tabii ki diğer kültürlerden de.
Kadim bir “Upanishad’ımız vardır bizim, İsho Upanishad der ki: “Kainat Yüce Güç tarafından tüm yaratıklar faydalansın diye yaratılmıştır. O halde, her bir yaşam formu diğer türlerle yakın ilişkiler içinde olduğu sistemin bir parçası olarak, kainatın nimetlerinden hoşnut olmayı öğrenmelidir. Hiç bir türün diğerlerinin hakkına tecavüz etmesine izin verilmemelidir.”
Bu insanoğlunun demokrasisi değil, yeryüzündeki tüm yaşamın demokrasisidir. Ve şöyle devam eder “kendi bitmek bilmez ihtiyaçlarını tatmin etmek için doğanın kaynaklarından yararlanmada aşırıya kaçan bencil kişi, bir hırsızdan başka bir şey değildir, çünkü kişinin ihtiyacından fazla kaynak kullanması hak sahibi olan tüm diğerlerinin hakkını yemesiyle sonuçlanacaktır.”
Öyleyse sürdürülebilirliği yeni öğrenmiyoruz, sürdürülebilirlik bu toprağın medeniyetleri dahil , tüm kadim medeniyetler tarafından biliniyordu.
Çevreci hareketin içinde hepimiz Şef Seattle’ın anısına“yeryüzü insana ait değildir, insan yeryüzüne aittir, bir aileyi birleştiren kan bağı gibi her şey birbiriyle bağlantılıdır” gerçeğini bilerek büyüdük. Her şey birbirine bağlıdır ve işte şimdi unutulmakta olan şey bu bağlardır.
Önce, ticaret sistemi ile doğayı cansız, boş olarak yeniden tanımlayabileceğinizi öğrettiler. Bilim, bu fikri haklı çıkaran bir bilim olarak doğdu. Atıl doğadan, ham maddelerden söz ettiler, New England valisi Robert Boyle’un, yerlilerin inançlarının, doğayı kutsal sayarak ona büyük saygı göstermelerinin insanlığın gelişimesine engel olduğuna dair bir vecizesini hatırlıyorum.
Çünkü bu payınızı almanıza değil, kaynaklarınızın sürdürülebilirlik sınırlarını aşarak sömürülmesine engel oluyordu. Buna indirgemeci, parçalara ayrılmış, mekanik dünya görüşünü temel alarak geliştirilmiş teknolojilerle yardım edildi.
Ancak dünyadaki her şey birbiriyle bağlantılıdır, şiddet uygulamadan parçalarına ayıramazsınız. Akıntıyı kesmeden bir nehri terbiye edemezsiniz. Oysa mühendisler daima suyu çoğaltmaktan söz eder, sanki su döngüsü nasıl çalışacağını bilmezmiş gibi son su damlasının okyanusa gitmesinin ziyanlık olduğundan söz ederler.
Doğrusu, yeşil devrimden bu yana tarımda meydana gelen her şey doğanın kendi payını doğadan alma, ve insanlığın kendi hakkını insandan alma girişimidir. İşte bu yüzden tarımda bir çevre krizimiz var, sürdürülebilir olmayan çiftçilikten dolayı yoksulluk ve açlık krizimiz var.
Daha önce de söylediğim gibi, ben bir fizikçiyim. Bütün bunları okuldan değil, hayattan öğrendim.
1984’te, bu gezegende tarımın zincirlerinden kopardığı şiddetin büyüklüğü ilk kez dikkatimi çekti. Hayatıma Himalayalarda ağaçları kucaklayan Chipco hareketini destekleyen bir ortamda başlamıştım, ama 1984’e kadar tarımda neler olduğu hakkında hiç bir fikrim yoktu, ta ki ilk kez Pencab’da olabilecek en kötü şiddeti yaşadığımız zamana kadar.
İlk terörizm, ilk radikalizmdi bu; herkes terörizmin 9/11 ile başladığını sanıyor, oysa Pencab’da otuzbin kişi öldürülmüştü ve bu kayıp 9/11’deki kayıpların altı mislidir.
Aynı kış, adının anlamı güzel şehir olan Bhopal’de zirai zehir fabrikası Union Carbide’daki sızıntı bir gecede 3000 masum insanın öldürdü, ve 30.000 olana kadar öldürmeye devam etti. Yüz binlercesi hala sakat ve kötürüm. Sudaki zehirler yüzünden çocuklar sakat doğuyor.
Bu kış Bhopal trajedisinin üzerinden 25 yıl (1984-2009) geçmiş olacak ve halk hala adaletin yerine gelmesini bekliyor. Hala adalet yerini bulacak, bu arada Union Carbade, Dow Chemical (Dow kimya şirketi) tarafından satın alındı, ve biliyorum ki Dow kimyanın hisseleri yükselmeye devam ediyor, çünkü hisseleri alan kişilerin Bhopal hakkında en ufak bir fikirleri bile yok.
Hindistan Dehradun vadisinde 1952 yılında doğan Vandana Shiva, bir orman korucusu baba ve doğa dostu çiftçi bir annenin kızı.
Nainital'daki "St. Mary’s" okulunda ve Dehradun'daki "Convent of Jesus and Mary" okullarını bitirdikten sonra lisansını Fizik dalında tamamladı. Kanada Ontario Guelp Üniversitesinde Felsefe dalında master derecesini alan Vandana Shiva, doktorasını Western Ontario Üniversitesinde, Kuantum Teorisi dalında elde etti. Doktora tezi "Kuantum Teorisinde Saklı Değişkenler ve lokalite" (Hidden Variables and Locality) konusundaydı.
Daha sonra Hindistana dönen Shiva, Hindistan Bilim Enstitütüsünde teknolojinin ekolojiye etkileri ve çevre politikaları konusundaki disiplinler arası araştırmaları yönetti.
1982 yılında biyolojik çeşitliliğin korunmasını amaçlayan Bilim, Teknoloji ve Araştırma vakfını (RFSTE) kurdu. Daha sonra 1991 yılında, yerel tohumlar ve çeşitliliğinin korunmasını hedefleyen, sözcük anlamı "dokuz tohum" olan Navdanya'yı kurdu.
Her iki kurumla, biyolojik çeşitliliği zayıflatan, özellikle de transgenik uygulamalara zorlayan ekonomik ve politik baskılardan kaçınmaya çalışan çiftçileri cesaretlendirip destekledi. Bu kurumlar kanalıyla ekoloji, çevre ve tarım konularında Hindistan'a ait geleneksel ve kadim bilginin ortaya çıkarılması, kullanımı ve tabii ki hatırlanması yönünde çaba sarfetti. Söylem ve savlarında öncelikli olarak tarım, gıda ve beslenme, biyolojik çeşitlilik ve su haklarına odaklandı.
Daha 1970'lerde, çoğunluğunu kadınların oluşturduğu bir şiddet karşıtı pasif direniş hareketi olan Chipko ile ağaçların kesilmesini önlemek için ağaçlara sarılarak uygulanan direnişe katılmıştı.
Vandana Shiva, tüm gücü ve çalışmalarıyla, biyolojik çeşitliliğe zarar veren, çiftçileri birkaç küresel tohum tekeline mahkûm eden, geri dönüşü olmayacak şekilde yeni süper dirençli zararlılar ve yabani bitkilerin türemesine sebep olan genetiği değiştirilmiş organizmalara karşı küresel muhalefetin içinde yer aldı.
İkinci dünya savaşı sonrası Hindistan'daki açlığı bertaraf edeceği iddiasıyla ihraç edilerek empoze edilen batılı endüstriyel tarım teknolojisinin de (sentetik gübreler, zehirli pestisistler, hibrit tohumlar ve makineleşmeden oluşan, adına Yeşil Devrim de denen program) karşısında oldu.
Geleneksel kadın merkezli çiftçilik uygulamalarında çevrenin korunması, sürdürülebilir tarım ve gıda güvenliği yararına kadını güçlendiren ekofeminist hareketin içinde yer aldı. "Staying Alive" (Hayatta kalmak) isimli kitabıyla üçüncü dünya ülkelerinde kadının konumu hakkındaki farkındalığı arttırdı.
Bu güne kadar 13 kitabı, üç yüzden fazla makalesi yayınlandı, pek çok ödül aldı, dünyanın pek çok yerinde konferanslar verdi. Yeryüzü Demokrasisi, Su Savaşları, Çalınmış Hasat Türkçeye çevrildi. Bunlara ilave Sinek Sekiz, "Petrol Değil Toprak" ve "Gıdanın ve Tohumun Geleceği için Manifestolar" kitaplarını programına aldığını duyurdu.
Sözün özü Vandana Shiva, doğanın, biyolojik çeşitliliğin ve genetik zenginliğin korunması, beslenmenin ve gıda üretiminin kimsenin tekeline girmeden, insanları bir avuç küresel şirkete mahkûm etmeden sürdürülebilir ekolojik tarımın tekrar tesisi konusunda bir yol gösterici, daha da önemlisi en genel tanımıyla bir çevreci aktivist.
Vandana Shiva, bir insan olmanın, yaşıyor olmanın borcunu çoktan fazlasıyla ödemiş ama bununla da kalmıyor, deneyimlerini tüm toplumlara taşımaya devam ediyor. Salt bu sebepten bile bilinmesi, tanınması, öğrenilmesi gereken bir insan.
Bu yazıyı yazmamızın nedeni sadece henüz tanışmamışlara Vandana Shiva'yı tanıtmak değil, Hindistan'da yaşananların ülkemizde de yaşanma olasılığının yüksek olması sebebiyle anlatacaklarından alacağımız derslerdir.
Bugün gülmekle ağlamak arasında bir yerdeyiz. Kısa bir yolculuktan sonra yeniden kafdağımıza gelmenin sevinci bir yanda, yapılacak işlerin ağırlığı öte yanda. Hayır, hayır, bahçe ya da evdeki işlerden söz etmiyoruz, şükür ki burada her şey yolunda.
Bizi, belki de hepimizi düşündüren işlerden söz ediyoruz. Bir süredir internetten uzak kaldık, gelip de gördüğümüz haberlerin bir kısmı yüreklerimizi dağladı, bir kısmı ise sevindirdi.
Bir yanda baktık ki "SlowFood Türkiye" ya da namı diğer "Fikir Sahibi Damaklar" tutmuş yolunu gidiyor, ellerine, gönüllerine sağlık, çünkü hepimiz adına işin en zor kısmını yapan onlar. "Lüfer Koruma Timi" arı gibi çalışıyor. "GDO'lu gıdaların yönetilmesini değil, yasaklanmasını istiyoruz" diyebilen en yüksek ses yine onlardan çıkıyor. Nihayet basının bu konulara biraz olsun ilgi göstermesini sağlayan da yine onlar. Bize düşen ise işin kolay kısmı, Fikir Sahibi Damakların bu girişimlerini gönülden destekliyoruz, henüz büyümemiş balıkları almıyoruz, yemiyoruz, GDO'lu besinleri tüketmekten kaçınıyor, orucumuza sadık kalıyor, bunun için de etiket okuyoruz ve HERKESLE BU ÇAĞRILARI PAYLAŞMAYA ÇALIŞIYORUZ, çünkü biliyoruz ki "fısıltıyla söylenenler, yüksek sesle söylenenlerden çok daha uzağa gidebilir."
Öte yandan Tabiat Kanunu İzleme Girişimi'nin 1 Kasım 2010 tarihli basın duyurusu çok üzücü bir gelişmeye işaret ediyor. Birleşmiş Milletler biyolojik çeşitlilikteki beklenenden daha hızlı gerçekleşen kaybın, hem insan hayatının hem de doğal hayatın sürdürülebilmesi açısından küresel ısınmadan çok daha önemli ve acil bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekmiş ve bu nedenle bu yılı Biyolojik Çeşitliliğin Korunmasına adamıştı. Nitekim B.M. geçtiğimiz Ekim ayında Japonya, Nagoya'da bu konuda önemli bir konvansiyonu gerçekleştirdi. Tarihsel bir değer taşıyan ve umut verici sonuçlarla tamamlandığı bildirilen konvansiyona üye ülkelerden biri olmamıza rağmen meselenin anlam ve önemini kavrayamamış gibi görünüyoruz. Oysa iklim değişikliklerinin etkileri nedeniyle biyolojik çeşitliliği korumak artık çok daha önemli. İnsanoğlunun yaşamak için yemeye ve bunu sürdürebilmek için de her koşulda yetişebilecek çeşitlilikte hayvan ve bitkiye ihtiyacı var. Sözün özü, bu bir hayat memat meselesi ve bu konuda da bireyler olarak hepimize çok büyük sorumluluklar düşüyor.
İşimiz çok, yolumuz uzun olabilir, ama daha önce "minik bir adım" yazımızda da söylendiği gibi "en uzun yolculuklar bile küçük bir adımla başlar."
Bu arada, bazen burada ara verdiğimizde bizi dostlarımızla "Doğayı Keşfederken" bulabilirsiniz.
Dünyada her gün 22.000 çocuk önlenebilir sebeplerle ölüyor.
Bu ölümlerin yaklaşık yarısı Afrikadaki ishale bağlı hastalıklarla gerçekleşiyor. Sahra çölünün güneyinde doğan bir bebeğin hastalıktan ölme olasılığı Avrupada doğan bir bebeğe göre 520 kere daha fazladır.
Bunun en büyük sebebi temiz su eksikliğidir. Birleşmiş Milletlerin, dünyanın fakir toplumlarına temiz su temini çalışmalarına destek olmak, önceliğinin yükseltilmesi için aşağıdaki "Sign Petition" linki ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon'a gönderilen dilekçeyi imzalayabilirsiniz.
Nereden, nereye? Bazen bir geçmişi, bir de bugünü düşünüyorum, kendi kendime şaşıyorum. Bağ, bostan aşkına külkedisine dönüşen kişi ben miyim? Oysa her mutfağa girişimde aynı tabağı bilmem kaçıncı kez yıkarken, aklıma hep Yunan mitolojisindeki tanrılar tarafından büyük bir kayayı dik bir tepenin doruğuna yuvarlamaya mahkûm edilmiş kral Sisifos'un öyküsü gelirdi. Öyküde, Sisifos kayayı yuvarlayarak tam tepenin doruğuna ulaştığında kaya her defasında elinden kaçarak başladığı noktaya döner ve o, her şeye yeniden başlamak zorunda kalır. Artık Sisifos'u düşünmüyorum, değiştim. Lakin, kentin keşmekeşinden, kimileri için kapalı, yapay ışıklandırmalı ofis hücresinden, saatler süren trafik kabusundan, bizim deyişimizle "çılgın kalabalıktan" kaçıp, sessizlik, doğa, bitki, gübre, çamur, mutfak ve kavanoz içeren kır hayatına geçince, zaman zaman insanın kendisini adeta boyut değiştirmiş gibi hissetmesi, dolayısıyla da sorgulaması kaçınılmaz oluyor.
Işınlanmışcasına mekan ve hayat tarzı değiştirmiş kişinin, kendi kendisiyle halleşirken zihnini "Buraya nasıl geldim?" "Ne yapıyorum?" "Nereye Gidiyorum?" soruları işgal ediveriyor. Eskiden olsa, hasat edilen çilekler ziyan olmasın diye, rekor sıcaklarda, kaynayan reçel tenceresi başında, çok da yemeye düşkün olmadığı halde, kavanozlar dolusu reçel yapmaya çalışan, ya da 250 kg. elma ile sirke yapmaya kalkışan, ya da her şeyin soyunun devamı ondan sorulacakmış gibi tohum çıkarmaya savaşan birine olsa olsa çılgın derdim. Oysa şimdi kırlara kaçıp, kendine münhasır bir hayata teslim olarak, yorucu ama son derece keyifli, akla ziyan işlerle uğraşmayı normal ve olağan buluyor, ancak eski hayatımdan ve genelgeçer düzenden bu kadar farklı düşünmenin ve yaşamanın doğru olup olmadığından zaman zaman kuşku duyuyor, kendimi bir ikilem içinde buluveriyorum.
"Yalnız mıyım?" sorusu böyle ikilem durumlarında yanıtı aranması gereken ilk sorudur. Araştırıyorum, soruşturuyorum ve "hayır, yalnız değilim." Dünyanın çeşitli yerlerinde, megakentlerdeki hareketli ve bereketli kariyerlerini bırakıp, vites küçültmeyi bilinçli olarak seçmiş, hatta çoluğunu çocuğunu da düzenin çarklarından kaçırmaya cesaret edebilmiş, bir çiftlikte sürdürülebilir yaşam arayışına girmiş pek çok insan olduğunu keşfediyorum. Kariyerini bırakmış yerli, yabancı kadın, anne, eş çiftçilerden bir çoğu internet ortamında günce tutuyor, deneyimlerini paylaşıyor. Onların da mutfakları sebze, meyve ve kavanoz dolu, onlar da daha önce yapmadıkları işleri yapıyor, deniyor, yanılıyor, öğreniyorlar. Bu gönüllü çiftçi kadınların hemen hepsinin ortak noktası çevre sorunlarına son derece duyarlı, zehirsiz ve doğal tarıma düşkün, içine dahil oldukları yeni kırsal ortama katkıda bulunmaya gönüllü ve hevesli olmaları. Hatta, misyonu dünyadaki sefalet ve haksızlığa son vermek olan "Action Aid" sayıları giderek artan bu kadın çiftçileri, , yeryüzündeki açlık sorununu çözecek güç olarak tanımlıyor. Bununla da kalmıyor, yazar Temra Costa, Farmer Jane: Women Changing the Way We Eat adlı kitabında çiftçiliği iş edinip eğitim, destek ve dönüşüm yoluyla Amerika'nın beslenme alışkanlıklarını değiştirmeye soyunan 30 kadın çiftçinin öyküsünü anlatıyor. Kısacası gönüllü kadın çiftçiler benzer duygu ve düşüncelerin yanısıra benzer ikilem ve şaşkınlıkları da yaşıyor, paylaşıyorlar. O halde hiç, ama hiç yalnız değilim.
Cevabını merak ettiğim ikinci soru "doğru zamanda, doğru yerde miyim? Doğru ve iyi işler yapıyor muyum? Kısacası "Nereye gidiyorum?" Arada sırada kaf dağından çıkıp etrafıma baktığımda, çoğunluğun bambaşka, daha çok siyasi, konulara kilitlendiğini görüyorum. Oysa benim baktığım yerden görünen en büyük sorun küresel ısınma. Bir avuç insanı, bir veya bir kaç ülkeyi değil, tüm dünyayı pençesine almış, insan nesli ile yetinmeyip dünyadaki yaşamı tehdit edecek boyutlara hızla ilerleyen bu devasa sıkıntının şimdilik sadece mevsim normallerinin üzerinde sıcaklar, uzak ülkelerdeki facia boyutunda seller ve yangınlar olarak algılanıyor olmasına şaşırıyorum. Oysa Rusya'da yangınlarla pişen buğdayın ne bize ne de onlara düşeceğini, pahalılığından dem vurulan yiyecek fiyatlarının fırlamaya hazır roket gibi istim aldığını herkes farketmiş olmalı. Hala durumun vehametini kavramamış olanlar için haydi o kadar uzağa gitmeyelim, örneğin köyümüzde dönümlerce taze fasulye sıcaktan çiçeğini döküyor ürün veremiyor, biz domateslerimizi zor kurtardık ama ticari amaçla eken komşularımız çoğunu sökmek zorunda kaldı, karpuzlar sıcaktan satılacak boyutlara gelemedi, sökülüp atıldı. Bu gerçeklerin ışığında yukarıdaki sorulara bir daha bakınca yanıtı bulmak zor değil. Biz bir avuç toprakta doğal ve sürdürülebilir, zehirsiz tarım yaparak dünyayı mı kurtarıyoruz? Evet, çünkü yalnız değiliz, bizim gibi binlerce bir avuç toprak temiz kalırsa, daha az kimyasal ve zehir sulara, yere karışır, daha az toprak ve canlı kaybedilir. Nitekim uzun vadeli bir çalışmada organik ve konvansiyonel ekim sistemleri karşılaştırılmış; organik tarımın atmosferdeki sera gazları ve karbondioksiti yararlı organik malzeme aracılığıyla toprağa hapsettiği anlaşılmış. Öyle ki Amerika'da 10.000 orta boy çiftliğin organik tarıma geçmesinin 1.174.400 otomobilin trafikten kalkmasına eşdeğer bir etki yaratabileceği hesaplanmış. Bu durumda doğru yerde, doğru zamanda, doğru işi yapmaya çalıştığımı, insanlara, dünyaya faydalı olduğumu düşünüyor, bir nebze daha rahatlıyorum.
Zihnime takılan diğer bir soru, "mümkün olduğunca her şeyi kendi kendimize yetiştirip, sonra da saklamanın bir yolunu bulmak zorunda mıyız?" Bakıyorum, içinde ne olduğunu bilmediğimiz şeyleri yemenin nelere yol açabileceği öğrenildikten; besin endüstrisinin tek derdinin para ve güç olduğu, insanların sağlığını hiç dert etmedikleri anlaşıldıktan; yıllardır GDO'lu mısır, kanola ile beslenerek kobay olarak kullanılan Amerika'daki zavallı yeni nesillerin başına gelenler görüldükten; ortalıkta ardı arkası kesilmeyen, başedilmesi hatta telaffuzu zor hastalıkların çoğunun tarımsal zehirlerin vücutta birikmesi sonucunda oluştuğu kanıtlandıktan sonra bu sorunun cevabı da haliyle "Evet."
Evet, evet, evet! Üstelik tüm bu evetlerin üzerine önlenemeyen bir "merak" öğesi de eklenince, insanın kendisini peynir kilerinde bulmuş fare misali bir oraya, bir buraya atlayıp, her şeyi denemeye kalkışmaktan alıkoyabilmesi pek mümkün değil. Ne kadar yorucu olursa olsun insanın hergün yeniden "mutluluğun resmini" çizmeye çalışırken yaptığı işten zevk almaması imkansız. O halde, şimdilik ikilemi rafa kaldırıp kavanozların başına dönebilir, tüm gönüllü kadın çiftçilerle birlikte dünyayı kurtarmaya bir avuç temiz topraktan ve mutfaktan devam edebiliriz.
